ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੂਜਾ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰਿਵਾਰਕ ਭੂਮਿਕਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੈ
ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ (ਸਲਾਹਕਾਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੈੱਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ) ਵਲੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਸਮੁੱਖ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਲਹਿਰਾਂ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੂਜਾ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਭੂਮਿਕਾ ਕਿਉਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੈ? ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ ਵਲੋਂ ਮੀਡੀਏ ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਚਾਈ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਉਸਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਰੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਸੰਸਕਾਰ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਇਹ ਘਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਗਲਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਬਤ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕੱਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਖੇਤੀ ਸੰਕਟ, ਆਸਾਨ ਉਪਲਬਧਤਾ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਾਰਡਰ ਕਰਕੇ), ਗੈਂਗਸਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਰੀਕੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕੱਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਕਸਰ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਹਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ (ਪੀਅਰ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਆਸਾਨ ਉਪਲਬਧਤਾ) ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮੂਹਿਕ ਲਹਿਰਾਂ, ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਆੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਹਿਰਾਂ ਚੇਤਨਾ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਯੁਵਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਸੰਤੁਲਨ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਨਾਲ ਖਤਰਨਾਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਭਾਜਨ (ਜਿਵੇਂ ਵੱਖਵਾਦੀ ਰੈਟੋਰਿਕ) ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਨਵੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਚੀ ਤਬਦੀਲੀ ਉਦੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇ (ਮੁੱਲ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਪਿਆਰ)। ਸਮਾਜਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਣ (ਨਸ਼ਾ ਵਿਰੋਧੀ, ਸਿੱਖਿਆ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ) ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਧਰਮੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਵੇ (ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ, ਬਾਰਡਰ ਕੰਟਰੋਲ, ਰੀਹੈਬ ਸੈਂਟਰ, ਆਰਥਿਕ ਮੌਕੇ)। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਇੱਕੱਲੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਹਨ। ਪਰ ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵੀ ਉਦੋਂ ਹੀ ਟਿਕਾਊ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ। ਸਾਰ ਵਿਚ: ਪਰਿਵਾਰ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ, ਲਹਿਰ ਇੱਕਜੁੱਟਤਾ ਅਤੇ ਗਤੀ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਨਸ਼ਾ ਖਤਮ ਕਰਨ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਣ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਧੜੇ ਤੋਂ ਆਉਣ। ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹੀ ਮਾਪੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ। ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਬਦੀਲੀ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ?
