ਡਾ. ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ ਵਿਲਖੂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਗੁਰਮਤਿ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਧਾਰੀਵਾਲ ਪਿੰਡ ਡੱਡਵਾਂ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ
ਡਾ. ਵਿਲਖੂ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਡੱਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਪੱਕੀ ਤਾਰੀਖ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਹ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੜ੍ਹਨ-ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਸਾਹਿਤਕ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਕਾਵਿ ਤੇ ਖੋਜਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦਾ ਖਾਸ ਕੇਂਦਰ ਸਿੱਖ ਦਰਸ਼ਨ, ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਕਾਵਿ ਰਿਹਾ।
ਅਕਾਦਮਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ
ਡਾ. ਵਿਲਖੂ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਹੇ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸਖ਼ਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਉੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਿਆਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਡਾ. ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ ਵਿਲਖੂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ:
* ਭਾਈ ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਲੜੀ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਜੀਵਨੀ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ:
* ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ
* ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ
* ਨਿਰਗੁਣ ਭਗਤੀ ਕਾਵਿ
* ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ
* ਗੁਰਬਾਣੀ ਮਿਥ ਅਧਿਐਨ
* ਪੰਜਾਬੀ ਭਗਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਖੋਜਕਾਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਡਾ. ਵਿਲਖੂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੂਲ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅੱਜ ਵੀ ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਦਗੀਪਸੰਦ, ਅਧਿਐਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਪਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪੱਕੀ ਤਾਰੀਖ ਸਰਵਜਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ ਵਿਲਖੂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਜੋ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਕੀਮਤੀ ਧਰੋਹਰ ਹੈ। ਧਾਰੀਵਾਲ ਅਤੇ ਡੱਡਵਾਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਪਹਿਚਾਣ ਵਜੋਂ ਮਾਣ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰਬੰਸ ਸਿਘ, ਸਲਾਹਕਾਰ* ਸਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ ਮਬਾਇਲ +91-80544-00953