एसएससी परीक्षेत मराठी विषयात ९४ हजारांपेक्षा जास्त विद्यार्थी नापास; विद्यार्थ्यांमध्ये वाचन, लेखन आणि भाषिक आकलन कमी होत असल्याची तज्ज्ञांची चिंता

महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या २०२६ च्या एसएससी परीक्षेच्या निकालातून समोर आलेल्या मराठी विषयाच्या आकडेवारीने संपूर्ण राज्याचे लक्ष वेधून घेतले आहे. राज्याची मातृभाषा आणि अभिजात भाषेचा दर्जा मिळालेल्या मराठी विषयात तब्बल ९४ हजार ५४४ विद्यार्थी अनुत्तीर्ण झाल्याचे स्पष्ट झाल्यानंतर शिक्षण क्षेत्रात गंभीर चिंता व्यक्त होत आहे. एकूण एसएससी निकाल ९२.०९ टक्के इतका समाधानकारक लागला असला, तरी मराठी विषयातील विद्यार्थ्यांची घसरलेली कामगिरी ही शिक्षण व्यवस्थेसाठी धोक्याची घंटा मानली जात आहे.
उपलब्ध अधिकृत आकडेवारीनुसार, प्रथम भाषा म्हणून मराठी विषयासाठी एकूण १० लाख ९८ हजार ६२३ विद्यार्थ्यांनी नोंदणी केली होती. त्यापैकी १० लाख ८७ हजार ६९९ विद्यार्थी प्रत्यक्ष परीक्षेला बसले. या विद्यार्थ्यांमधील १० लाख ०६ हजार ८९६ विद्यार्थी उत्तीर्ण झाले असून तब्बल ८० हजार ८०३ विद्यार्थी मराठी विषयात अनुत्तीर्ण झाले आहेत. प्रथम भाषा म्हणून मराठी विषयाचा निकाल ९२.५७ टक्के इतका लागला आहे. राज्यातील बहुसंख्य विद्यार्थ्यांची मातृभाषा मराठी असतानाही एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर विद्यार्थ्यांना अपयश आल्याने शिक्षक, पालक आणि शिक्षणतज्ज्ञांमध्ये खळबळ उडाली आहे.
दुसरी आणि तिसरी भाषा म्हणून मराठी विषय निवडलेल्या विद्यार्थ्यांची संख्याही मोठी होती. या गटामध्ये एकूण ४ लाख १३ हजार ९१७ विद्यार्थ्यांनी मराठी विषयाची परीक्षा दिली. त्यापैकी ४ लाख ०० हजार १७६ विद्यार्थी उत्तीर्ण झाले, तर १३ हजार ७४१ विद्यार्थी अनुत्तीर्ण झाले. प्रथम भाषा आणि दुसरी-तिसरी भाषा या दोन्ही गटांतील नापास विद्यार्थ्यांची संख्या एकत्रित केली असता मराठी विषयात अपयशी ठरलेल्या विद्यार्थ्यांचा आकडा तब्बल ९४ हजार ५४४ इतका पोहोचला आहे.
विशेष म्हणजे काही महिन्यांपूर्वीच मराठी भाषेला केंद्र सरकारकडून अभिजात भाषेचा दर्जा जाहीर करण्यात आला होता. या निर्णयामुळे राज्यभरात अभिमानाचे वातावरण निर्माण झाले होते. मराठी भाषा, साहित्य आणि संस्कृतीबद्दल नव्याने चर्चा सुरू झाली होती. मात्र, त्याच मराठी विषयात एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर विद्यार्थ्यांचे अपयश समोर आल्याने अनेकांनी चिंता व्यक्त केली आहे. शिक्षणतज्ज्ञांच्या मते, विद्यार्थ्यांमध्ये मराठी वाचनाची सवय झपाट्याने कमी होत आहे. मोबाईल, सोशल मीडिया, रील्स आणि डिजिटल मनोरंजनाच्या वाढत्या प्रभावामुळे विद्यार्थ्यांचा पुस्तकांशी संपर्क कमी होत चालला आहे. त्याचा थेट परिणाम त्यांच्या भाषिक कौशल्यावर होत असल्याचे निरीक्षण नोंदविण्यात आले आहे.
अनेक शिक्षकांच्या मते विद्यार्थ्यांना शुद्धलेखन, व्याकरण, निबंध लेखन, पत्रलेखन तसेच आकलनावर आधारित प्रश्न सोडविताना मोठ्या अडचणी येत आहेत. विशेषतः सृजनशील लेखन आणि भाषिक अभिव्यक्तीमध्ये विद्यार्थ्यांची कामगिरी कमकुवत होत चालल्याचे दिसून येत आहे. विद्यार्थ्यांचा अभ्यास केवळ गुणांपुरता मर्यादित राहत असल्याने भाषेचे सखोल ज्ञान विकसित होत नसल्याची खंतही व्यक्त केली जात आहे.
इंग्रजी माध्यमाच्या वाढत्या आकर्षणाचाही मराठी विषयावर परिणाम होत असल्याचे चित्र समोर येत आहे. अनेक पालक आपल्या मुलांनी इंग्रजीत प्रगती करावी यासाठी प्रयत्नशील असतात, मात्र त्याचवेळी मराठी विषयाकडे अपेक्षित गांभीर्याने पाहिले जात नाही. घरातील संवादातही मराठीचा वापर कमी होत चालल्याने विद्यार्थ्यांची भाषिक पकड कमकुवत होत असल्याचे मत शिक्षण क्षेत्रातून व्यक्त केले जात आहे.
ग्रामीण भागातील काही शाळांमध्ये गुणवत्तापूर्ण अध्यापनाचा अभाव, शिक्षकांची कमतरता, वाचनालयांची अपुरी सुविधा आणि भाषिक उपक्रमांची मर्यादित संख्या ही कारणेही पुढे येत आहेत. काही शिक्षणतज्ज्ञांनी प्राथमिक स्तरापासून विद्यार्थ्यांचा भाषेचा पाया मजबूत करण्याची गरज व्यक्त केली आहे. विद्यार्थ्यांमध्ये वाचन संस्कृती वाढविण्यासाठी शाळांमध्ये विशेष वाचन अभियान, कथाकथन, वक्तृत्व स्पर्धा, निबंध स्पर्धा आणि साहित्यिक उपक्रम राबविण्याची मागणी होत आहे.
मराठी भाषा ही केवळ संवादाचे माध्यम नसून महाराष्ट्राच्या संस्कृतीची, परंपरेची आणि अस्मितेची ओळख मानली जाते. त्यामुळे मातृभाषेतील हे वाढते अपयश थांबवण्यासाठी शासन, शिक्षण विभाग, शिक्षक, पालक आणि समाजाने संयुक्तपणे प्रयत्न करण्याची गरज व्यक्त होत आहे. अन्यथा भविष्यात विद्यार्थ्यांची मराठी भाषेवरील पकड अधिक कमकुवत होण्याची भीती शिक्षण क्षेत्रातून व्यक्त केली जात आहे.