सत्तेची मस्ती की वैचारिक दारिद्र्य? महाराजांच्या नावाखाली आमदाराची शिवीगाळ: लोकशाहीसाठी धोक्याची घंटा ?

छत्रपती शिवाजी महाराज... ज्यांचे नाव घेतले तरी अंगामध्ये स्फुरण चढते, ज्यांच्या स्वराज्यात महिलांचा सन्मान आणि नैतिकतेचे रक्षण सर्वोच्च होते. मात्र, आज याच शिवछत्रपतींच्या नावाचा वापर करून महाराष्ट्राच्या राजकारणात जे 'अश्लील' नाट्य सुरू आहे, ते पाहून प्रत्येक सुजाण नागरिकाची मान शरमेने खाली जात आहे. बुलढाण्याचे शिवसेना (शिंदे गट) आमदार संजय गायकवाड यांनी 'शिवाजी कोण होता?' या पुस्तकाच्या प्रकाशकाला दिलेली शिवीगाळ आणि जीवे मारण्याची धमकी, हे केवळ एका पुस्तकाचे प्रकरण नसून महाराष्ट्राच्या राजकीय संस्कृतीला लागलेली 'गुंडगिरीची' वाळवी आहे.
१. शब्दांचे शस्त्र की शिवीगाळ?
आमदार संजय गायकवाड आणि प्रकाशक प्रशांत आंबी यांच्यातील व्हायरल झालेली ऑडिओ क्लिप ऐकल्यानंतर एक प्रश्न पडतो: आपण लोकशाहीत आहोत की जंगलराजमध्ये? एका लोकप्रतिनिधीने, ज्याच्यावर कायदे बनवण्याची जबाबदारी आहे, त्याने सामान्य नागरिकाला "तुला घरात घुसून मारेन", "तुझी जीभ कापून टाकीन" आणि "तुला पानसरेंकडे पाठवीन" अशी धमकी देणे, हे अत्यंत निंदनीय आहे.
या संभाषणात वापरलेली भाषा इतकी खालच्या स्तराची आहे की ती सार्वजनिकरीत्या लिहिणेही अशक्य आहे. शिवाजी महाराजांच्या नावाने राजकारण करायचे आणि प्रत्यक्ष व्यवहारात मात्र त्यांच्या संस्कारांच्या अगदी उलट वागायचे, हा दांभिकपणा नाही का?
२. लोकशाहीत लोकप्रतिनिधीकडून हे अपेक्षित आहे का?
भारतीय लोकशाहीत 'मतभेद' असणे स्वाभाविक आहे. जर आमदारांना पुस्तकाच्या शीर्षकावर किंवा मजकुरावर आक्षेप होता, तर त्यांच्याकडे अनेक कायदेशीर मार्ग उपलब्ध होते:
• ते पोलिसांत तक्रार करू शकले असते.
• ते न्यायालयात दाद मागू शकले असते.
• किंवा वैचारिक पातळीवर पुस्तकातील मुद्यांचे खंडन करू शकले असते.
मात्र, यापैकी काहीही न करता थेट गुंडगिरीची भाषा वापरणे हे त्यांच्या पदाला न शोभणारे आहे. लोकप्रतिनिधी हा लोकांचा 'सेवक' असतो, 'मालक' नव्हे. जर सत्तेच्या जोरावर आमदार सामान्य माणसाला धमकावू लागले, तर लोकशाहीचा 'लोक' (लोकशाही) हा शब्दच अर्थहीन ठरेल.
३. महाराजांचे नाव आणि हिंसक प्रवृत्ती
छत्रपती शिवाजी महाराज हे विवेकी राजे होते. त्यांनी कधीही वैचारिक विरोधासाठी हिंसेचा किंवा असभ्य भाषेचा वापर केला नाही. आमदार गायकवाड ज्या 'एकेरी' नावावर आक्षेप घेत आहेत, त्याच महाराजांचा अवमान ते स्वतःच करत आहेत—कारण महाराजांच्या नावाचा वापर करून कोणाला जीवे मारण्याची धमकी देणे हा महाराजांच्या विचारांचा सर्वात मोठा अपमान आहे.
ज्या प्रबोधनकार ठाकरेंचा वारसा आजचे राजकारणी सांगत असतात, त्या प्रबोधनकारांनी 'दगलबाज शिवाजी' सारखे उपरोधिक लेखन करून महाराजांवरील टीकाकारांची तोंडे बंद केली होती. जर गायकवाड यांनी ते वाचले असते, तर त्यांना 'शीर्षक' आणि 'आशय' यातील फरक समजला असता.
४. राजकारण आणि गुंडगिरी: एक घातक युती
महाराष्ट्राच्या राजकारणात सध्या 'दडपशाही' वाढताना दिसत आहे. एखाद्याने विरोधात मत मांडले की त्याला शारीरिक इजा करण्याची भाषा करणे, हे गुंडगिरीचे लक्षण आहे. सत्तेची ऊब मिळाल्यावर संयम सुटणे हे राजकीय पतनाचा मार्ग आहे.
• कायद्याचे राज्य कुठे आहे? जेव्हा सत्ताधारी पक्षाचा आमदार जाहीरपणे गुन्हेगारी स्वरूपाची भाषा वापरतो, तेव्हा कायदा सुव्यवस्था केवळ कागदावरच उरते का?
• वैचारिक दारिद्र्य: जेव्हा नेत्यांकडे उत्तर देण्यासाठी तर्क नसतात, तेव्हा ते शिवीगाळ आणि हिंसेचा आधार घेतात.
आता गप्प बसून चालणार नाही
संजय गायकवाड यांचे हे वागणे म्हणजे केवळ एक 'वैयक्तिक राग' नाही, तर ती एका विशिष्ट मानसिकतेची अभिव्यक्ती आहे. "मी सत्ताधारी आहे, मी काहीही करू शकतो," हा अहंकार लोकशाहीसाठी घातक आहे. अशा लोकप्रतिनिधींना राजकीय पक्षांनी लगाम घालणे आवश्यक आहे.
जर आज आपण या गुंडगिरीचा निषेध केला नाही, तर उद्या महाराष्ट्राची ओळख 'संतांची आणि विचारांची भूमी' न राहता 'शिवीगाळ करणाऱ्या नेत्यांची भूमी' म्हणून होईल. शिवाजी महाराजांचे नाव घेऊन राजकारण करणाऱ्यांनी आधी महाराजांचा 'विवेक' आणि 'संयम' आत्मसात करण्याची गरज आहे.
लोकशाहीत विचार मांडणाऱ्याच्या हातात 'पुस्तकाचे पान' असले पाहिजे आणि विचार ऐकणाऱ्याच्या मनात 'संयम'. जर या जागी 'धमकी' आणि 'शिवी' आली, तर समजावे की आपण अधोगतीकडे निघालो आहोत.
- प्रकाश इंगळे (Journalist )