ਗਰੀਬੀ, ਭੁੱਖਮਰੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ।

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਗਲਤ ਤਰਜੀਹਾਂ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਓ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੀਏ। ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਹਾਲਤ Global Hunger Index 2025: ਭਾਰਤ 102ਵੀਂ ਰੈਂਕ ’ਤੇ ਹੈ (123 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ), ਸਕੋਰ 25.8 (“serious” ਲੈਵਲ)। ਇਹ 2016 ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਵੇਸਟਿੰਗ (18.7%) ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਅੰਡਰ-ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰ ਗਰੀਬ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ। ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਗਰੀਬੀ ਘਟੀ ਹੈ (ਪੀਐੱਮ ਗਰੀਬ ਕਲਿਆਣ ਯੋਜਨਾ, ਰਾਸ਼ਨ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ)।ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਰਾਮ ਮੰਦਰ: ਇਸ ਦਾ ਬਣਾਉਣਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦਾਨ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ (3000 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ)। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਿੱਤਾ (ਔਫੀਸ਼ਲ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੁ.1)। ਟਰੱਸਟ ਨੇ ਟੈਕਸ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਸਕੀਮ ਅਤੇ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ (ਮੰਦਰਾਂ) ’ਤੇ ਇਨਫ਼ਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ ਰੋਡ, ਹੋਟਲ, ਸਫਾਈ ਆਦਿ। ਇਹ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਧਾਰ ਲੈਣਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਮੰਦਰ ਰੀਨੋਵੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਖਰਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਗਰੀਬੀ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ’ਤੇ ਖਰਚ ਸਿਹਤ: ਯੂਨੀਅਨ ਬਜਟ 2025-26 ਵਿਚ ਲਗਭਗ 1 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ (11% ਵਾਧਾ), ਪਰ ਜੀਡੀਪੀ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 1.9-2.1% ਹੈ (ਟਾਰਗੈਟ 2.5% ਸੀ)। ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਭਾਰਤ ਵਰਗੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਮੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ: ਬਜਟ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ (1.28 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੱਕ), ਨਵੀਂ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਪਾਲਿਸੀ ਤਹਿਤ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਅਜੇ ਘੱਟ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੁੱਲ ਬਜਟ ਵੱਡਾ ਹੈ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਘਾਟਾ (ਫਿਸਕਲ ਡੈਫਿਸਿਟ) ਅਤੇ ਉਧਾਰ ਵੀ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੱਥ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ/ਧਾਰਮਿਕ ਮੁੱਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਰਾਹੀਂ ਪੈਸਾ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ (ਕਈ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਆਰਥਿਕ ਇੰਜਣ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ)। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਗਰੀਬੀ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਟੈਕਸ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਖਰਚ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ: ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਿਓ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਚਾਹੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਹੋਣ, ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖੋ। 🍳*ਹਰਬੰਸ ਸਿਘ, ਸਲਾਹਕਾਰ* 🙏🏻 ਸਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ +91-8054400953,