ਪਾਕਿਸਤਾਨ “ਵਿਸ਼ਵ ਗੁਰੂ” ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕੀ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਜਿੱਤ ਹੈ ?

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਜੇ “ਵਿਸ਼ਵ ਗੁਰੂ” ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਜਿੱਤ ਤਾਂ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਜੋਂ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਗਲਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਗੱਲਬਾਤ (Islamabad Talks) ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਮੀਡੀਏਟਰ ਅਤੇ ਹੋਸਟ ਵਜੋਂ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ 1979 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਪਹਿਲੀ ਡਾਇਰੈਕਟ ਹਾਈ-ਲੈਵਲ ਫੇਸ-ਟੂ-ਫੇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਬਖੂਬੀ ਕੀਤਾ। ਇਰਾਨੀ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪੀਕਰ ਮੁਹੰਮਦ ਬਗ਼ੇਰ ਘਾਲੀਬਾਫ ਅਤੇ ਫਾਰਈਨ ਮਿਨਿਸਟਰ ਅਬਾਸ ਅਰਾਗ਼ਚੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਨੇ J-10C ਅਤੇ JF-17 ਫਾਈਟਰ ਜੈੱਟਾਂ ਨਾਲ ਐਸਕੋਰਟ ਕੀਤਾ। ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਰੈੱਡ ਜ਼ੋਨ ਸੀਲ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਸਾਫ਼ ਸੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਗੁਰੂ ਵਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ 21 ਘੰਟੇ ਚੱਲੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਡੀਲ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਵਾਈਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ JD ਵਾਂਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਰਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉੱਤੇ) ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ “ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ” ਵਜੋਂ ਰਿਹਾ ਗਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹੁਣ ਅਗਲੀ ਰਾਊਂਡ ਲਈ ਸ਼ਟਲ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ (ਆਰਮੀ ਚੀਫ ਅਸੀਮ ਮੁਨੀਰ ਤੇਹਰਾਨ ਗਏ ਹਨ), ਪਰ ਅਸਲ ਟੈਸਟ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਇਹ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਜਿੱਤ ਤਾਂ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਰਾਨ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਗਲਫ਼ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਸਥਿਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਧਾਈ। ਪਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ: ਅਰਥਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਰਜ਼ਾ, ਘਰੇਲੂ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੀ ਇਮੇਜ ਬਹੁਤ ਵਾਰ “ਅਸਥਿਰ” ਵਜੋਂ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਠਾਇਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਯਾਤਰਾ (ਫਰਵਰੀ 2026) ਦਾ ਟਾਈਮਿੰਗ ਇਸਲਾਈਲ-ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਇਰਾਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦੀ “ਨਿਰਪੱਖਤਾ” ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀ ਆਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਇਸ ਮੀਡੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾ ਨਿਭਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ “ਨੈਚੁਰਲ ਫਿੱਟ” ਵਜੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮੈਦਾਨ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਕੈਂਪ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਵਧਾਉਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘਟੀ ਲੱਗੀ। ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਹੀ ਹੈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ (QUAD, ਆਰਥਿਕ ਤਾਕਤ, ਰੂਸ-ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ) ਇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਸਾਰ ਕੀ ਹੈ? ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਬਖੂਬੀ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਤਾਕਤ ਵਿਖਾਈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ “ਵਿਸ਼ਵ ਗੁਰੂ” ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਅਸਲ ਟੈਸਟ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਅਗਲੀ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਪਣੀ ਅਰਥਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਸ ਰੋਲ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਰਹੇਗੀ ਕਿ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ ਵਿੱਚ ਟਾਈਮਿੰਗ ਅਤੇ ਬੈਲੈਂਸ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਆਉਣਾ ਸਭ ਲਈ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਕਰੈਡਿਟ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ। 🍳*ਹਰਬੰਸ ਸਿਘ, ਸਲਾਹਕਾਰ* 🙏🏻 ਸਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ +91-8054400953,