ହର୍ମୁଜ ଅଟକିଲେ ଅଟକେ ଭାରତ: ଯୁଦ୍ଧର ଛାୟାରେ ଶକ୍ତି, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଅର୍ଥନୀତି!
କାରକ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ବାରା ବିଶେଷ ଆଲେଖ୍ୟ।
ହର୍ମୁଜ ଅଟକିଲେ ଅଟକେ ଭାରତ: ଯୁଦ୍ଧର ଛାୟାରେ ଶକ୍ତି, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଅର୍ଥନୀତି!
କାରକ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ବାରା ବିଶେଷ ଆଲେଖ୍ୟ।
ଭାରତର ଆମଦାନି, ଇନ୍ଧନ, ଶିପିଂ ଏବଂ ମହଙ୍ଗାଇ ଉପରେ ହର୍ମୁଜ ସମୁଦ୍ରସନ୍ଧିର ପ୍ରଭାବ ଏତେ ଗଭୀର ଯେ, ଏହାର ଅସ୍ଥିରତା ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଛୁଇଁଯାଏ।
ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟର ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ତନାବ ଆଜି କେବଳ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ସୀମିତ ସମସ୍ୟା ରହିନାହିଁ। ଏହାର ତରଙ୍ଗ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରମୁଖ ପଥକୁ ଛୁଇଁଯାଉଛି। ଏବଂ ଏହି ସଙ୍କଟର ସବୁଠାରୁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ କେନ୍ଦ୍ର ହେଉଛି ହର୍ମୁଜ ସମୁଦ୍ରସନ୍ଧି — ଏକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ କିନ୍ତୁ ଅପରିମିତ ରଣନୀତିଗତ ଗୁରୁତ୍ୱର ପଥ, ଯାହା ନଥିଲେ ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ବଜାରର ଚକ୍ର ଅଟକିଯାଇପାରେ।
ହର୍ମୁଜ ସମୁଦ୍ରସନ୍ଧି କେବଳ ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ନାମ ନୁହେଁ; ଏହା ଆଧୁନିକ ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟର ଏକ ଜୀବନରେଖା। ପର୍ସିଆନ୍ ଗଲ୍ଫକୁ ଓମାନ୍ ସାଗର ସହିତ ଯୋଡ଼ିଥିବା ଏହି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ପଥ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଶ୍ୱ ତେଲ ଓ ଗ୍ୟାସ୍ର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ପରିବହନ ହୁଏ। ଭାରତ ପାଇଁ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ, କାରଣ ଭାରତ ନିଜର କଞ୍ଚା ତେଲ ଆବଶ୍ୟକତାର ଏକ ଭାରି ଅଂଶ ପାଇଁ ଏହି ପଥ ଏବଂ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହି ମାର୍ଗରେ ଅଳ୍ପମାତ୍ର ବିଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିରେ ବଡ଼ କମ୍ପନ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ହର୍ମୁଜର ଅବସ୍ଥିତି, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଇରାନ୍ର ଭୂମିକା
ହର୍ମୁଜ ସମୁଦ୍ରସନ୍ଧି ପର୍ସିଆନ୍ ଗଲ୍ଫ ଏବଂ ଓମାନ୍ ସାଗରକୁ ଯୋଡ଼ିଥିବା ଏକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଜଳପଥ, ଯାହା ଉତ୍ତରରେ ଇରାନ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ ଓମାନ ଓ ୟୁନାଇଟେଡ୍ ଆରବ ଏମିରେଟ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଏହା କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଦେଶର ଏକାଧିକାରୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଧୀନରେ ନୁହେଁ। ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମୁଦ୍ର ଆଇନ — ବିଶେଷତଃ United Nations Convention on the Law of the Sea — ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ “international strait” ବୋଲି ଗଣାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେଶର ଜାହାଜମାନେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ଚଳାଚଳ କରିପାରନ୍ତି।
ତଥାପି ଭୌଗୋଳିକ ଭାବେ ଇରାନ ଏଠାରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଏହାର ଉତ୍ତର କୂଳ ଇରାନ୍ର ଅଧୀନରେ ଥିବାରୁ, ଏହାର ସାମରିକ ଉପସ୍ଥିତି ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। Islamic Revolutionary Guard Corps Navy ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ନିୟମିତ ଟହଲ ଦେଇଥାଏ।
ଇରାନ୍ ପ୍ରାୟତଃ ଏହି ସମୁଦ୍ରସନ୍ଧିକୁ ଏକ ରଣନୀତିଗତ ଚାପ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରେ, ବିଶେଷକରି ଯେତେବେଳେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ସହିତ ତନାବ ବଢ଼େ। ପୂରାପୁରି ବନ୍ଦ କରିବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜାହାଜ ଜବତ, ଡ୍ରୋନ୍ ଆକ୍ରମଣ ବା ସୁରକ୍ଷା ଜଟିଳତା ମାଧ୍ୟମରେ ଚଳାଚଳକୁ ବିଘ୍ନିତ କରିପାରେ।
ହର୍ମୁଜର ଗୁରୁତ୍ୱ ଯେତେ ରଣନୀତିଗତ, ସେତେ ନଜୁକ। ସମୁଦ୍ରସନ୍ଧିଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ, ଯେଉଁଠି ଜାହାଜ ଚଳାଚଳ ସୀମିତ ରାସ୍ତାରେ ହୁଏ। ସେହିଥିପାଇଁ ଯଦି କୌଣସି ସାମରିକ ଉତ୍ତେଜନା, ଡ୍ରୋନ୍ ଆକ୍ରମଣ, ମିସାଇଲ୍ ଭୟ କିମ୍ବା ସୁରକ୍ଷାଜନିତ ଅସ୍ଥିରତା ହୁଏ; ତେବେ ଜାହାଜମାନେ ଘୁରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ବୀମା ଖର୍ଚ୍ଚ ବଢ଼େ, ଆପୂର୍ତ୍ତି ବିଳମ୍ବ ହୁଏ ଏବଂ ବଜାରରେ ଆତଙ୍କ ଛାଇଯାଏ। ଏହା କେବଳ ଗୋଟିଏ ଜଳପଥର ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ; ଏହା ସାରା ବିଶ୍ୱର ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷାର ପ୍ରଶ୍ନ।
ଭାରତ ଆଜି ଏହାର ପରିଣାମ ଅନୁଭବ କରୁଛି। ହର୍ମୁଜରେ ତନାବ ବଢ଼ିଲେ ପ୍ରଥମେ କଞ୍ଚା ତେଲର ଦର ଆକାଶଛୁଆଁ ହୁଏ। ତେଲ ଆମଦାନି ମହଙ୍ଗା ହେଲେ ପେଟ୍ରୋଲ୍, ଡିଜେଲ୍, ଏଲପିଜି, ଶିପିଂ ଖର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ ଶିଳ୍ପ ଉତ୍ପାଦନ ଖର୍ଚ୍ଚ ସବୁ ବଢ଼େ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ କାରଖାନାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଟ୍ରକ୍ ଭଡ଼ା, କୃଷି ଇନପୁଟ୍, ଖାଦ୍ୟ ପରିବହନ ଏବଂ ସାଧାରଣ ପରିବାରର ବଜେଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚେ। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ମହଙ୍ଗାଇ କେବଳ ଅଙ୍କ ହୋଇ ରହେନାହିଁ; ସେହିଟା ଦୈନିକ ଜୀବନର ଭାର ହୋଇଯାଏ।
ହର୍ମୁଜ ଭାରତ ପାଇଁ ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାହିଁକି — ଏହା ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ। ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରୁ ଭାରତକୁ ଆସୁଥିବା ଇନ୍ଧନ, ପେଟ୍ରୋକେମିକାଲ୍ସ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତି-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପଣ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ପଥ ହେଉଛି ହର୍ମୁଜ। ଏହା ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଥିରୁ ବାହାରୁଥିବା ପ୍ରଭାବ ବିଶାଳ। ଏହି ସମୁଦ୍ରସନ୍ଧି ଯଦି ବନ୍ଦ କିମ୍ବା ଅସୁରକ୍ଷିତ ହୁଏ, ତେବେ ଭାରତର ଶକ୍ତି ଯୋଗାଣ, ଶିପିଂ ସମୟ, ବୀମା ପ୍ରିମିୟମ୍ ଓ ବ୍ୟାପାର ସନ୍ତୁଳନ ସବୁ ବିପଦରେ ପଡ଼େ। ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତୀୟମାନ ହେଉଛି ଯେ, ହର୍ମୁଜର ସୁରକ୍ଷା ଭାରତର ଅର୍ଥନୈତିକ ସୁରକ୍ଷା ସହିତ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ।
ହର୍ମୁଜ ଛାଡ଼ି, ସୁଏଜ୍ କ୍ୟାନାଲ୍, ରେଡ୍ ସି ଏବଂ ବାବ୍-ଏଲ୍-ମାଣ୍ଡେବ୍ ମଧ୍ୟ ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟିକ ରକ୍ତସ୍ରୋତର ଅଂଶ। ସୁଏଜ୍ କ୍ୟାନାଲ୍ ଭାରତକୁ ୟୁରୋପ ଓ ଆଫ୍ରିକା ସହିତ ଯୋଡ଼େ। ରେଡ୍ ସି ଦ୍ୱାରା ବହୁ କଣ୍ଟେନର୍ ଜାହାଜ ଚାଲିଥାଏ। ବାବ୍-ଏଲ୍-ମାଣ୍ଡେବ୍ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଅଂଶ।
ଏହି ଚେନ୍ର କୌଣସି ଏକ ଲିଙ୍କ ଖରାପ ହେଲେ, ଭାରତୀୟ ଆମଦାନି-ରପ୍ତାନିରେ ବିଳମ୍ବ, ମାଲଭଡ଼ାରେ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବଜାରରେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଯେଉଁ ଦେଶମାନେ ଏହି ପଥରେ ସ୍ଥିରତା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟକୁ ସହଜ କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାରତର ଖର୍ଚ୍ଚ ବଢ଼ାନ୍ତି।
ଏହିପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭାରତ ଆଜି ଯାହା ଅନୁଭବ କରୁଛି, ସେହା କେବଳ ସଂଖ୍ୟାର ସଙ୍କଟ ନୁହେଁ; ଏହା ନୀତିର ପରୀକ୍ଷା। ଯଦି ତେଲ ଦର ବଢ଼େ, ତେବେ ଡିଜେଲ୍ ଓ ପରିବହନ ଖର୍ଚ୍ଚ ମାଧ୍ୟମରେ ସବୁ ପଦାର୍ଥର ଦର ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହା ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଗ୍ରାମ ଓ ସହର, ଉଭୟକୁ ଚାପ ଦିଏ। ଶିଳ୍ପ ମହଲର ଉଚ୍ଚ ଇନପୁଟ୍ ଲାଗତରେ ପଡ଼େ, ଏବଂ ଉପଭୋକ୍ତାମାନେ ଘରମାନଙ୍କରେ ଅଧିକ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଅର୍ଥାତ୍, ହର୍ମୁଜରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ତନାବର ଶେଷ ପରିଣତି ଆସେ ଭାରତୀୟ ପକେଟରେ।
ତେଣୁ ଭାରତ ପାଇଁ ଏବେ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଛି ଶକ୍ତି ଆମଦାନିର ବିବିଧିକରଣ, ରଣନୀତିକ ତୈଳ ଭଣ୍ଡାର ବୃଦ୍ଧି, ବିକଳ୍ପ ସମୁଦ୍ରପଥର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏବଂ ନବୀକରଣୀୟ ଶକ୍ତିରେ ତୀବ୍ର ନିବେଶ। ଏହା ସହିତ, ଭାରତକୁ ସକ୍ରିୟ କୂଟନୀତି ଏବଂ ସମୁଦ୍ରପଥ ସୁରକ୍ଷାକୁ ବେଶି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବାକୁ ହେବ। କାରଣ ଏବେର ପରିସ୍ଥିତିରେ ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା କେବଳ ଅର୍ଥନୀତିର ପ୍ରଶ୍ନ ନୁହେଁ, ଏହା ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସୁରକ୍ଷାର ଅଂଶ।
ହର୍ମୁଜ ଯେପରି ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟର ଶ୍ୱାସନଳୀ, ସେପରି ଭାରତ ପାଇଁ ଏହା ଶକ୍ତି ଏବଂ ସ୍ଥିରତାର ପ୍ରଥମ କଡ଼ି। ଏହି କଡ଼ି ଢିଲା ହେଲେ, ଭାରତର ଅର୍ଥନୀତି ଅସୁବିଧାରେ ପଡ଼େ। ସେହିଥିପାଇଁ ହର୍ମୁଜକୁ ସାଧାରଣ ଏକ ବିଦେଶୀ ଜଳପଥ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତର ଭବିଷ୍ୟତ ଅର୍ଥନୀତିର ଏକ ରଣନୀତିଗତ ସୂଚକ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ଉପସଂହାର
ହର୍ମୁଜ, ସୁଏଜ୍, ରେଡ୍ ସି ଓ ବାବ୍-ଏଲ୍-ମାଣ୍ଡେବ୍ — ଏହି ଚାରିଟି ନାମ କେବଳ ମାନଚିତ୍ରର ଚିହ୍ନ ନୁହେଁ। ସେମାନେ ଭାରତର ଆମଦାନି, ଇନ୍ଧନ, ଶିପିଂ ଏବଂ ମହଙ୍ଗାଇ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଜୀବନରେଖା।
ସେହିପାଇଁ ଭାରତର ଉତ୍ତର ହେଉଛି ସତର୍କତା, ପୂର୍ବପ୍ରସ୍ତୁତି ଏବଂ ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ନୀତି। ଯଦି ବିଶ୍ୱ ତନାବର ଏହି ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ଭାରତକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ହର୍ମୁଜକୁ ବୁଝିବାକୁ ହେବ — ଏବଂ ତାହାକୁ ଅସୁରକ୍ଷିତ ହେବାରୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ହେବ।
-----------xxxxxx-----------
🏠 ହରିଚନ୍ଦନପୁର, କେନ୍ଦୁଝର
📱+୯୧- ୯୪୩୮୪୧୪୧୨୧
(: mail.ksmohanty@gmail.com
