ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸਸਤੇ ਉਪਾਅ

ਭਾਰਤ (ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਪੰਜਾਬ) ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸਸਤੇ ਉਪਾਅ ਹਨ, ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਪਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸਰਦਾਰ ਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ (ਜਿਹੜੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬੈਸਟ ਸਿਸਟਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹਨ): 1. ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਧਾਰ (ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ) ਸਾਰੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ, ਅਫਸਰ, ਜੱਜ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਦਿ ਦੇ ਬੱਚੇ 18 ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਗੇ। ਇਹ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ 3-5 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸਿਸਟਮ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਨਲੈਂਡ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਕਿਊਬਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਹਨ। 2. ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ “ਅਸਲ ਅਧਿਕਾਰ” ਦੇਣਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਇਰ/ਫਾਇਰ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ (ਜਿਵੇਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ)।ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹ ਕੱਟਣੀ ਤੇ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ (ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਹਾਜ਼ਰੀ + CCTV)। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2025-26 ਵਿੱਚ ਵੀ 20-30% ਅਧਿਆਪਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ – ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰੋ ਤਾਂ ਅੱਧਾ ਸੁਧਾਰ ਆਪੇ ਹੋ ਜਾਵੇ। 3. ਪੈਸੇ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਮਿਲਦੇ ਨੇ (ਸਮਗਰਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਭਿਆਨ, ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਆਦਿ) ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੈਸਾ “ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੇ” ਖ਼ਰਚ ਦਿਖਾ ਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਹਰ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਬਜਟ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ/ਐਸ.ਐੱਮ.ਸੀ. ਨੂੰ ਦੇਣਾ (School Management Committee) – ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੇ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 4. ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਧਿਆਨ (ਪਹਿਲਾਂ 8ਵੀਂ ਤੱਕ) ਨੀਂਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਤਾਂ 10ਵੀਂ-12ਵੀਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 5ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ (ASER ਰਿਪੋਰਟ 2023-24)। ਇਸ ਲਈ “ਨਿਪੁੰਨ ਪੰਜਾਬ” ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ। 5. ਸਫਲ ਮਾਡਲ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਨੇ (ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਪੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਨੇ) ਦਿੱਲੀ ਮਾਡਲ (ਆਪ ਸਰਕਾਰ): 2015 ਤੋਂ 2025 ਤੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਬਜਟ 10 ਗੁਣਾ ਵਧਾਇਆ, ਨਵੀਆਂ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ, ਅਧਿਆਪਕ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ → ਅੱਜ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ 10ਵੀਂ-12ਵੀਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਨਿਕਲਦੇ ਨੇ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼: 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨੇ, ਨਤੀਜੇ 95%+। ਕੇਰਲਾ: 98% ਬੱਚੇ ਸਰਕਾਰੀ/ਏਡਿਡ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ – ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਸਿਸਟਮ ਚੰਗਾ ਹੈ ਤੇ ਅਮੀਰ-ਗਰੀਬ ਸਾਰੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨੇ।
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ “ਸਿਆਸੀ ਤੇ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਵਰਗ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ”। ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਨਗੇ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਧਾਰ ਆਪੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ – ਪੈਸਾ ਵੀ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਆਉਣਗੇ, ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਵੀ ਬਣ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਬਾਕੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੁਧਾਰ (ਸਮਾਰਟ ਕਲਾਸ, ਟੀਚਰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਆਦਿ) ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਨੇ। ਪਹਿਲਾਂ “ਸਕਿਨ ਇਨ ਦਿ ਗੇਮ” ਪਾਓ, ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪੇ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ।
🍳*ਹਰਬੰਸ ਸਿਘ, ਸਲਾਹਕਾਰ* 🙏🏻
ਸਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ, ਗੋਲਡਨ ਐਵੇਨਿਊ, ਧਾਰੀਵਾਲ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ+91-8054400953,