తెలుగులో తొలి ప్రగతిశీల చిత్రాలలో ఒకటి. 1980లో విడుదల అయిన 'మా భూమి' చిత్రం

వచ్చి చరిత్ర సృష్టించింది. నిజాం నిరంకుశత్వంపై నినదించిన సినిమా ‘మా భూమి’ కి ఈ రోజుకు 46 ఏళ్లు ! చిత్ర నిర్మాణంలో పాలు పంచుకున్న నిర్మాతలకు, దర్శకులకు, నటీనటులకు,సాంకేతిక నిపుణులకు కళాకారులకు అందరికీ అభినందనలు !
తెలంగాణ సాయుధ పోరాట నేపథ్యంలో వచ్చిన చారిత్రాత్మక చిత్రం 'మా భూమి' విడుదలై 46 ఏళ్లు పూర్తయింది (మార్చి 23, 1980 - మార్చి 23, 2026). గౌతమ్ ఘోష్ దర్శకత్వంలో వచ్చిన ఈ చిత్రం తెలుగు సినీ చరిత్రలో ఒక మైలురాయిగా నిలిచిపోయింది. 1940ల చివరిలో తెలంగాణ రైతాంగ పోరాటాన్ని, భూస్వాముల దౌర్జన్యాలను ఈ సినిమా కళ్లకు కట్టింది.
......
ఇండస్ట్రీ కొన్నిసార్లు మూస దారిలో ప్రయాణిస్తుంటుంది... అదే రహదారని భ్రమపడేంత. కొన్నిసార్లు ఆ దారిని ఏమాత్రం లెక్క చేయకుండా.. కొత్త దారుల్ని వెతుక్కుంటూ కొన్ని సినిమాలు వెళ్తాయి. 'పాత్ బ్రేకింగ్' సినిమాలంటాం వాటిని. 49 ఏళ్ల క్రితం చేసిన అలాంటి ప్రయత్నమే 'మా భూమి'. ఫలితం – ప్రభంజనం. తెలంగాణ సాయుధ రైతాంగ పోరాటం నేపథ్యంలో వచ్చిన సినిమా 'మా భూమి'. తెలుగు సినిమాల్లో సంచలనాలను ప్రస్తావించాల్సినప్పుడల్లా 'మా భూమి'ని నెమరువేసుకుంటూనే ఉన్నాం. ఇవాళ మళ్లీ గుర్తు చేసుకుందాం. నేటితో 'మా భూమి' 46 ఏళ్లు పూర్తి చేసుకుంటుంది. ఈ సినిమా గురించి చెప్పుకోవడానికి వంద విశేషాలు ఉన్నాయి.
......
మా భూమి అనేది 1980 లో విడుదలైన తెలుగు భాషా సామాజిక సమస్యల చిత్రం, దీనిని గౌతమ్ ఘోష్ దర్శకత్వం వహించారు . ఈ చిత్రాన్ని బి. నర్సింగ్ రావు నిర్మించారు , ఆయన గౌతమ్ ఘోష్ తో కలిసి ఈ చిత్రానికి స్క్రీన్ ప్లే కూడా రాశారు.ఈ చిత్రం హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని తెలంగాణ తిరుగుబాటుపై కృష్ణ చందర్ రాసిన "జబ్ ఖేత్ జాగే" నవల ఆధారంగా రూపొందించబడింది. ఇది తెలంగాణ ప్రాంతంలోని భూస్వామ్య సమాజంలోని గ్రామీణుల సాధారణ జీవితాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఈ చిత్రంలో సాయి చంద్ , రామిరెడ్డి మరియు తెలంగాణ శకుంతల కీలక పాత్రల్లో నటించారు. 1948 తెలంగాణ తిరుగుబాటులో చేరిన భూమిలేని రైతు రామయ్య కథాంశం అనుసరిస్తుంది.
......
దర్శకునికి తొలి చిత్రం,నటీ నటులు అంతా కొత్తవారే.
చిత్రీకరణ జరుగుతున్న గ్రామాల్లోని సాధారణ ప్రజలు కూడా ఈ చిత్రంలో నటించారు. అయినా వారినుండి అద్భుతమైన నటన ను దర్శకుడు రాబట్టిన విధానం అద్భుతమైనది. దొరల గడీల క్రింద నలిగిన సామాన్య ప్రజల బతుకులు,భూమి కోసం భూస్వామ్య,పెత్తందారీ వ్యవస్థ పై తిరుగుబాటు చేయడంవంటి కథా రచన,కథనాలు, ఆ కాలం నాటి పాత్రల వస్త్ర ధారణ, సహజత్వం ఉట్టిపడేలా చిత్రీకరణ ప్రదేశాల ఎంపిక,,సహజ సిద్ద సంభాషణలు, చైతన్య స్ఫూర్తి ని రగిలించే పాటలు చిత్ర విజయానికి దోహదపడినవి.
......
పాటలు,ఫైట్లు, డ్యాన్స్ లతో అభిమానులను కనువిందు చేయడానికి అగ్రహీరోలు పోటీ పడి నటిస్తున్న ఆ సమయంలో ఇలాంటి ప్రయోగాత్మక చిత్రాన్ని తీయాలనే నిర్మాతల సాహసం చాలా గొప్పది.ఆస్తులు, ఇండ్లు, నగలు కుదువ బెట్టి చిత్రా నిర్మాణం ను ఎన్నో వ్యయ ప్రయాసలకు ఓర్చి కొన సాగించడం మామూలు విషయం కాదు.నిర్మాతల శ్రమను తెలుగు ప్రేక్షకులు వృధా కానివ్వలేదు.రవీంద్ర నాథ్-నరసింగరావు ల మరో ప్రయోగం బెంగాల్ దర్శకుడిని ఇటువంటి చారిత్రాత్మక చిత్రానికి ఎంచుకోవడం.గౌతంఘోష్ కు మొదటి చిత్రము కావడం,అంతా కొత్త వారితో నటన తీసుకోవడం ఆయన అత్యున్నత ప్రతిభ కు నిదర్శనం.
......
1980 మార్చి 23న విడుదలైన ఈ చిత్రం వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైంది మరియు ఒక సంవత్సరానికి పైగా థియేటర్లలో ప్రదర్శితమైంది. జూన్-జూలై 1980లో జరిగిన కార్లోవీ వేరీ అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం మరియు అక్టోబర్ 1980లో జరిగిన కార్క్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ , కైరో మరియు సిడ్నీ చలనచిత్రోత్సవాలు 1980లో జరిగిన "ఒపెరా ప్రైమో" విభాగంలో మా భూమి భారతదేశం యొక్క అధికారిక ఎంట్రీ. ఈ చిత్రం 7వ అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం ఆఫ్ ఇండియా యొక్క ఇండియన్ పనోరమాలో ప్రదర్శించబడింద. మా భూమి ఉత్తమ చలనచిత్రంగా రాష్ట్ర నంది అవార్డును మరియు ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ చలనచిత్ర అవార్డు (తెలుగు)ను గెలుచుకుంది . ఇది CNN-IBN యొక్క "అన్ని కాలాలలోనూ వంద గొప్ప భారతీయ చిత్రాల" జాబితాలో ఉంది.
• కథాంశం....
ఈ చిత్రం నల్గొండలోని సిరిపురం, విదేశీ పాలనలో ఉన్న ప్రాంతానికి చెందిన రామయ్య (సాయి చంద్) అనే యువ తెలంగాణ రైతు కథను అనుసరిస్తుంది . బ్రిటిష్ వారు నిజాంను ఈ ప్రాంత గవర్నర్‌గా నియమించారు . నిజాం, రెడ్డిలు మరియు పాటిల్‌లను ఈ ప్రాంత జమీందార్లుగా (స్థానికంగా దొరలు అని పిలుస్తారు ) నియమించాడు, వారు నిజాం కోసం పన్నులు వసూలు చేస్తారు మరియు ఇతర వస్తువులను వసూలు చేస్తారు. ఇంకా, నిజాం వారికి పట్టాలు, జాగీర్లు మరియు న్యాయపరమైన హక్కులను మంజూరు చేశాడు, దీని ద్వారా వారు రైతుల నుండి వేలాది ఎకరాల భూమిని స్వాధీనం చేసుకుని, వారిని కౌలుదారులుగా మార్చారు.
......
రామయ్య కొత్తగా పెళ్లైన స్నేహితుడు రాములు తన భార్యను డోరా మనుషులు తీసుకెళ్లి అత్యాచారం చేయడంతో ఆశ్చర్యపోతాడు. రామయ్య ఒక లంబాడి అమ్మాయిని ప్రేమిస్తాడు. ఆమె కూడా డోరాకు లైంగిక సేవ చేయాలని తెలుసుకుని, కలత చెంది గ్రామం వదిలి వెళ్తాడు. తరువాత ఆమెపై తనకున్న కోపానికి పశ్చాత్తాపపడతాడు. రామయ్య సూర్యాపేటకు వెళ్లి అక్కడ ఒక సేఠ్‌తో కలిసి పనిచేస్తాడు . సేఠ్ భార్య రహస్యంగా అతనిని వేధించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఆమె ప్రయత్నాలను అతను తిరస్కరించినప్పుడు, ఆమె అతనిపై దొంగతనం ఆరోపిస్తుంది. అతను సూర్యాపేటను వదిలి హైదరాబాద్‌కు చేరుకుంటాడు, అక్కడ అతను రిక్షా పుల్లర్‌గా పనిచేస్తాడు.
.......
హైదరాబాద్‌లో ఒకరోజు రిక్షా లాగుతుండగా, అతనికి బాగా దగ్గు వస్తుంది. ప్రయాణీకుడు అతన్ని ఆపమని చెప్పి, మిగిలిన దారిలో అతనితో పాటు నడిచాడు. రామయ్యను తన దగ్గుకు చెక్ చేయించుకోమని అడుగుతాడు. యూనియన్‌లో చేరమని కూడా సలహా ఇస్తాడు. రామయ్యను రిక్షా లాగడం ఆపమని ఒక వైద్యుడు చెప్పి, వేరే తాత్కాలిక పని వెతుక్కోమని చెబుతాడు. రామయ్య ఒక ఫ్యాక్టరీలో కూలీగా చేరతాడు. ఒకరోజు అతని సహోద్యోగి వచ్చి గేటు వద్ద ప్రసంగం జరుగుతుందని చెప్పి హాజరు కావాలని అడుగుతాడు. సమ్మెకు పిలుపునిచ్చే ప్రసంగానికి అతను హాజరవుతాడు మరియు యూనియన్ ఏర్పాటు చేస్తాడు. స్పీకర్‌ను అదే ప్రయాణీకుడిగా గుర్తించి అతనితో మాట్లాడటానికి వెళ్తాడు. రామయ్య నెమ్మదిగా యూనియన్‌లో భాగమవుతాడు మరియు అతని గురువు ప్రోత్సాహంతో తనను తాను విద్యావంతుడిని చేసుకుంటాడు.
......
రామయ్య చివరికి తన గ్రామానికి తిరిగి వచ్చి భూస్వాములకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమంలో చేరతాడు. రైతులు వివిధ పారామిలిటరీ గ్రూపులను ఏర్పాటు చేసి, దేశీయ ఆయుధాలతో ఈ ప్రాంతం అంతటా గెరిల్లా యుద్ధ దాడులను ప్రారంభిస్తారు. వారు రాత్రిపూట గ్రామీణ తెలంగాణ అంతటా ప్రాంతీయ డోరా స్థావరాలపై దాడి చేసి స్వాధీనం చేసుకుంటారు మరియు వారి విజయానికి ప్రతీకగా బహిరంగ ప్రాంగణంలోని స్థావరాలలో కనిపించే అన్ని భూమి పత్రాలను తగలబెట్టారు. చివరికి, భారత స్వాతంత్ర్యం తర్వాత వారు గ్రామాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
......
దోరాలు హైదరాబాద్ కు పారిపోయి నిజాం నాయకత్వానికి జరిగిన సంఘటనలను నివేదిస్తారు. నిజాం రజాకార్లను ఆదేశిస్తాడు , ఇది తెలంగాణ రైతులను ఊచకోతకు గురిచేసే ప్రైవేట్ ఇస్లామిక్ మిలీషియా. నెలల తరబడి దహనం, దోపిడీ, అత్యాచారాలు మరియు హత్యల తరువాత, భారత సైన్యం హైదరాబాద్ లోకి ప్రవేశించి , ఆపరేషన్ పోలోతో రజాకార్లను మరియు నిజాంను అణచివేసి , 1948 సెప్టెంబర్ లో తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని తిరిగి ఇండియన్ యూనియన్ లో కలుపుతుంది.
• సినిమా హై లైట్స్......
► కిషన్‌ చందర్‌ రాసిన ‘జబ్‌ ఖేత్‌ జాగే’ అనే ఉర్దూ నవల ఈ సినిమాకు స్ఫూర్తి.
► ప్రఖ్యాత బెంగాలీ దర్శకుడు మృణాల్‌ సేన్‌ సలహా మేరకు గౌతమ్‌ – ఘోష్‌ను దర్శకుడిగా ఎంపిక చేసుకున్నారు.
► దర్శకుడు గౌతమ్‌ ఘోష్‌కి ఇదే తొలి సినిమా.
► నవల ఆధారంగా గౌతమ్‌ ఘోష్‌ ఓ కథను రాసుకొచ్చారు. కానీ నిర్మాతలకు అంతగా నచ్చలేదు. మళ్లీ తెలంగాణాలో పలు ప్రాంతాలు సందర్శిస్తూ ఈ కథను రాసుకున్నారు.
► ప్రముఖ రచయిత త్రిపురనేని గోపీచంద్‌ కుమారుడు త్రిపురనేని సాయిచంద్‌ ఈ సినిమా ద్వారానే పరిచయమయ్యారు.
► ఈ సినిమాను నిర్మించడమే కాకుండా స్క్రీన్‌ప్లేను అందించారు బి. నర్సింగరావు.
► ఉత్తమ చిత్రం, ఉత్తమ స్క్రీన్‌ప్లే విభాగాలలో ఈ సినిమాకు నంది అవార్డులు వరించాయి.
► కార్వే వారీ ప్రపంచ చలన చిత్రోత్సవాల్లో మన దేశం తరఫున అధికారికంగా ఎంపికయిన చిత్రం ‘మా భూమి’.
► సీఎన్‌ఎన్‌– ఐబీఎన్‌ తయారు చేసిన ‘వంద అత్యుత్తమ భారతీయ చిత్రాల’ జాబితాలో ‘మా భూమి’ చోటు చేసుకుంది.
► ఈ సినిమా చిత్రీకరణ చాలా భాగాన్ని మెదక్‌ జిల్లాలోని మంగళ్‌పర్తిలో చేశారు. అది బి. నరసింగరావుగారి అత్తగారి ఊరే.
► లక్షన్నర బడ్జెట్‌ అనుకుని మొదలయిన ఈ చిత్రం పూర్తయ్యేసరికి ఐదున్నర లక్షలయింది.
► ఈ సినిమాకు గౌతమ్‌ ఘోష్‌ భార్య నిలాంజనా ఘోష్‌ కాస్ట్యూమ్‌ డిజైనర్‌గా వ్యవహరించారు.
► ఈ సినిమాకు సంబంధించిన బ్యాగ్రౌండ్‌ మ్యూజిక్‌ను దర్శకుడు గౌతమే స్వయంగా చూసుకున్నారు.
► పాపులర్‌ నటి తెలంగాణ శకుంతల ఈ సినిమా ద్వారానే ఇండస్ట్రీకి పరిచయమయ్యారు.
► కేవలం ఉదయం ఆటగానే ప్రదర్శించేట్టు ఈ చిత్రాన్ని విడుదల చేశారు. విడుదల తర్వాత హైదరాబాద్‌లోని సుదర్శన్‌ థియేటర్‌లో ఏడాది పాటు నిర్విరామంగా ఆడింది.
► ప్రజాగాయకుడు గద్దర్‌ తొలిసారి స్క్రీన్‌ మీద కనిపించిన చిత్రం ఇదే.
► తెలంగాణ పల్లె జీవితం ఎలా ఉండాలో అర్థం చేసుకోవడానికి గౌతమ్, నర్సింగరావు తెల్లవారగానే పల్లెలోకి వెళ్లి ఊరిలోని ప్రజలు ఎలా జీవిస్తున్నారో గమనిస్తూ ఉండేవారట.
► సినిమా షూటింగ్‌ ప్రారంభించడానికి ఇల్లును కుదవపెట్టారట నర్సింగరావు.
► సినిమాలో ఒక సన్నివేశంలో శవం దగ్గర ఏడ్చే సన్నివేశం ఉంది. కానీ ఆ సీన్‌లో యాక్ట్‌ చేయడానికి ఎవ్వరూ ముందుకు రాలేదట. సుమారు మూడు నాలుగు ఊర్లు గాలించి పోచమ్మ అనే ఆవిడను తీసుకువచ్చి నటింపజేశారట.
► ఈ సినిమాలోని ‘బండెనక బండి కట్టి... పదహారు బళ్లు కట్టి..’ పాట చాలా పాపులర్‌. మొదట ఈ పాటను నర్సింగరావు మీద తీశారు. రషెష్‌ చూసుకున్న తర్వాత నా కంటే గద్దర్‌ మీద చిత్రీకరిస్తే బావుంటుంది అని సూచించారు నర్సింగరావు.
► మా భూమి చిత్రాన్ని మార్చి 23నే విడుదల చేయాలని దర్శక–నిర్మాతల ఆలోచన. భగత్‌ సింగ్, రాజగురు, సుఖదేవ్‌లను ఉరి తీసింది మార్చి 23వ తేదీనే. ఆ రోజు విడుదల చేస్తే ఆ ముగ్గురికీ నివాళిలా ఉంటుందని భావించారట.
► సినిమా పూర్తయి సెన్సార్‌కి నిర్మాతల జేబులు ఖాళీ అయిపోతే సహ నిర్మాత రవీంద్రనాథ్‌ పెళ్లి ఉంగరాలను తాకట్టుపెట్టి వచ్చిన రూ.700లతో సెన్సార్‌ జరిపించారు.
► సహజత్వానికి దగ్గరగా ఉండాలని సాయి చంద్‌ పాత్రకు ఊర్లోని వారి బట్టలను అడిగి తీసుకుని కాస్ట్యూమ్స్‌గా కొన్ని రోజులు వాడారు.
► ఈ సినిమా మొత్తాన్ని మూడు షెడ్యూల్స్‌లో 50 రోజుల్లో పూర్తి చేశారు.
► షూటింగ్స్, సెన్సార్‌ వంటి అవరోధాలన్నీ దాటినప్పటికీ ఈ సినిమాను కొనుగోలు చేయడానికి పంపిణీదారులెవ్వరూ ముందుకు రాలేదు. ఇదేదో రాజకీయ పాఠాలు చెబుతున్న సినిమాలా ఉందని కామెంట్‌ చేశారట. చివరికి లక్ష్మీ ఫిలింస్, శ్రీ తారకరామా ఫిలింస్‌ వారు ఈ సినిమాను విడుదల చేశారు.
► ఈ సినిమాకు సహనిర్మాతగా వ్యవహరించిన రవీంద్రనాథ్, ఆయన భార్య సినిమా విడుదలైన మూడో రోజు సినిమా చూడటానికి థియేటర్‌కి వెళ్లారు. కానీ వారికి కూడా టికెట్లు దొరకలేదట.
► ‘చిల్లర దేవుళ్లు’ తర్వాత సినిమా సంభాషణల్లో పూర్తి స్థాయి తెలంగాణ యాసను వాడిన సినిమా ఇదే.
► యూనిట్‌ దగ్గర ఉన్న కొత్త చీరలు, రుమాల్లు, పంచెలు గ్రామంలో వారికి ఇచ్చి వారి దగ్గర ఉన్న పాత బట్టలు తీసుకుని చిత్రీకరణ కోసం వినియోగించేవారట చిత్రబృందం.
► తొలుత ఈ సినిమాకు ‘జైత్రయాత్ర’ అనే టైటిల్‌ని పరిశీలించారట. భూమి కోసం పోరాటం జరుగుతుంది. ‘మన భూమి’ పెడితేనే బావుంటుందని నర్సింగరావు సూచించారట.
► సినిమాలో గడీను ముట్టడి చేసే సన్నివేశాల చిత్రీకరణకు ఆ గ్రామ ప్రజలు సహకరించలేదు. చివరికి వారి అనుమతి లేకుండానే చిత్రబృందం తయారు చేయించుకొని తెచ్చుకున్న తలుపును బద్దల కొట్టినట్టుగా షూట్‌ చేశారు.
► 1948లో హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రంపై భారతప్రభుత్వం చేసిన సైనిక చర్యకు సంబంధించిన సన్నివేశాలనే సినిమాలో వినియోగించుకున్నారు. ∙పోరాట సన్నివేశాలు చిత్రీకరిస్తున్నప్పుడు నటీనటుల గాయాలకే రోజుకో ఐయోడిన్‌ సీసా ఖాళీ అయ్యేదట.
► చిత్రకారుడు తోట వైకుంఠం ఈ సినిమాకు ఆర్ట్‌ డైరెక్టర్‌గా పని చేశారు.. ఇదే తొలి సినిమా.
► దేవీప్రియ ఈ సినిమాకు పబ్లిసిటీ ఇన్‌చార్జ్‌గా పని చేశారు.
► ఈ సినిమాలోని ‘పల్లెటూరి పిల్లగాడ పసులుగాసే మొనగాడా..’ పాటను సీనియర్‌ రచయిత సుద్దాల హనుమంతు రచించారు. ప్రస్తుతం ప్రముఖ గేయ రచయితగా కొనసాగుతున్న సుద్దాల అశోక్‌ తేజ ఆయన కుమారుడే.
► సినిమా చిత్రీకరిస్తున్న రోజుల్లో యూనిట్‌ మొత్తం మంగళ్‌ పర్తిలోనిæ బడిలో నివసించారు. ఆ పక్కనే ఉన్న బావి దగ్గర మగవాళ్లు స్నానాలు చేసేవారు. స్త్రీలేమో ఆ ఊర్లోని సంపన్న కుటుంబీకుల ఇంట్లోని స్నానాల గదులు వాడుకునేవారట.
► ఈ సినిమా నిర్మాణానికి మూడేళ్ల సమయం పట్టింది.
► ఈ సినిమా నెగటివ్‌ పాడైపోవడంతో 2015 ప్రాంతంలో డిజిటలైజ్‌ చేసి డీవీడీ విడుదల చేశారు.
• అవార్డులు.....
1) నంది అవార్డులు
1) రెండవ ఉత్తమ చలనచిత్రం-బి. నర్సింగ్ రావుమరియు జి. రవీంద్రనాథ్
2) ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే రచయిత-బి. నర్సింగ్ రావుమరియు ప్రాణ్ రావు
3) దక్షిణాది ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులు
ఫిల్మ్‌ఫేర్ బెస్ట్ ఫిల్మ్ అవార్డ్ (తెలుగు)-బి. నర్సింగ్ రావు.