श्रद्धेचा बाजार आणि शोषणाचे जाळे: अशोक खरातचा भोंदूपणा उघड.

अशोक खरात (ज्याला अनेकदा 'अशोक बाबा' म्हणूनही ओळखले जाते) याच्या प्रकरणाचा अभ्यास करणे म्हणजे समाजात पसरलेली अंधश्रद्धा, सत्तेचा गैरवापर आणि मानवी मानसिकतेचा चुकीचा फायदा कसा घेतला जातो, याचे एक जिवंत उदाहरण आहे.
अशोक खरात याने आपल्या प्रवासाची सुरुवात अत्यंत सामान्य स्तरातून केली, मात्र अल्पावधीतच त्याने आध्यात्मिक गुरुचा मुखवटा धारण केला.
* अध्यात्म आणि चमत्कार: त्याने स्वतःला आध्यात्मिक शक्ती प्राप्त असल्याचे भासवले. सुरुवातीला छोट्या-मोठ्या समस्यांवर 'उपाय' सांगून लोकांचा विश्वास संपादन केला.
* प्रभावी वक्तृत्व: तो लोकांच्या मानसिकतेचा अभ्यास करून त्यांच्याशी संवाद साधत असे, ज्यामुळे लोकांना तो आपला तारणहार वाटू लागला.
* प्रतिमा निर्मिती: स्वतःला 'दैवी अवतार' किंवा 'सिद्ध पुरुष' म्हणून प्रोजेक्ट करण्यासाठी त्याने भपकेबाज आश्रम आणि विधींचा आधार घेतला.
फसवणूक आणि गैरवर्तन: कार्यपद्धती (Modus Operandi)
खरातने लोकांच्या श्रद्धेचा वापर केवळ आर्थिक लाभासाठीच नाही, तर शारीरिक शोषणासाठीही केला.
* आर्थिक लूट: भक्तांना त्यांच्या समस्या निवारण्यासाठी महागडे विधी किंवा 'यज्ञ' करण्यास भाग पाडले जायचे. तसेच, आश्रमाच्या नावाखाली जमिनी बळकावणे आणि मोठ्या देणग्या उकळण्याचे काम त्याने केले.
* महिलांचे शोषण: अध्यात्माच्या नावाखाली आणि 'आशीर्वाद' देण्याच्या बहाण्याने त्याने अनेक महिला भक्तांवर लैंगिक अत्याचार केल्याचे आरोप समोर आले आहेत. महिलांना त्यांच्या वैयक्तिक समस्यांतून बाहेर काढण्याचे आमिष दाखवून तो त्यांचे मानसिक आणि शारीरिक शोषण करत असे.
* धाक आणि भीती: जर कोणी त्याच्या विरोधात जाण्याचा प्रयत्न केला, तर त्याला 'दैवी प्रकोप' होईल किंवा सामाजिक बहिष्कृत केले जाईल, अशी भीती घातली जायची.
राजकारणी आणि महिलांच्या आकर्षणाची कारणे
खरातच्या दरबारात मोठ्या प्रमाणात राजकीय नेते आणि महिलांची गर्दी असायची, याची काही प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
* राजकारण्यांचे हितसंबंध: राजकीय नेत्यांना मतपेढी (Vote Bank) हवी असते. खरातकडे असणारा भक्तांचा मोठा वर्ग पाहून नेते त्याच्या चरणी नतमस्तक व्हायचे, जेणेकरून त्यांना निवडणुकीत मदत होईल. या बदल्यात खरातला राजकीय संरक्षण मिळत असे.
* महिलांची असुरक्षितता: कौटुंबिक कलह, मुलांचे आजारपण किंवा मानसिक शांततेच्या शोधात असलेल्या महिलांना खरातने भावनिक आधार देण्याचे नाटक केले. महिलांच्या भावुकतेचा त्याने ढाल म्हणून वापर केला.
* शक्तिप्रदर्शन: जेव्हा मोठे नेते आश्रमात येतात, तेव्हा सर्वसामान्यांचा विश्वास अधिक दृढ होतो. हे एक चक्र होते – सत्तेमुळे श्रद्धा वाढली आणि श्रद्धेमुळे सत्ता मिळाली.
बेकायदेशीर कृत्यांची यादी (List of Allegations)
अशोक खरातवर झालेल्या आरोपांची आणि त्याच्या बेकायदेशीर कृत्यांची व्याप्ती मोठी आहे:
* बलात्कार आणि लैंगिक अत्याचार: अनेक पीडित महिलांनी त्याच्यावर अत्याचाराचे गुन्हे दाखल केले आहेत.
* फसवणूक (Cheating): खोट्या आश्वासनांद्वारे भाविकांकडून कोट्यवधी रुपये उकळणे.
* जमीन बळकावणे: आश्रमाच्या विस्तारासाठी शेतकऱ्यांच्या किंवा सरकारी जमिनींवर बेकायदेशीर ताबा मिळवणे.
* बेकायदेशीर शस्त्रसाठा: काही तपासात त्याच्याकडे विनापरवाना शस्त्रे आढळल्याचेही वृत्त होते.
* जादूटोणा प्रतिबंधक कायद्याचे उल्लंघन: नरबळीचे भय दाखवणे किंवा अघोरी प्रथांचा अवलंब करणे.
समाज अशा लोकांकडे का आकर्षित होतो? (सामाजिक विश्लेषण)
माणूस सुशिक्षित असूनही अशा भोंदू बाबांच्या आहारी जातो, यामागे काही खोलवर रुजलेली सामाजिक आणि मानसिक कारणे आहेत:
* असुरक्षितता आणि भीती: मानवी आयुष्य अनिश्चित आहे. आजारपण, आर्थिक मंदी किंवा अपयश यामुळे माणूस हतबल होतो. अशा वेळी 'चमत्कार' होईल या आशेने तो अशा बाबांकडे धाव घेतो.
* झटपट यशाची हाव: कष्ट करण्यापेक्षा कोणत्यातरी मंत्र-तंत्राने किंवा आशीर्वादाने प्रश्न सुटतील, या 'शॉर्टकट' मानसिकतेमुळे लोक फसले जातात.
* तार्किक विचारांचा अभाव: आपल्या शिक्षण पद्धतीत प्रश्न विचारण्यापेक्षा 'आज्ञापालन' करण्यावर जास्त भर दिला जातो. यामुळे चिकित्सा न करता लोक कोणालाही देव मानतात.
* प्रभावी मार्केटिंग: आजचे भोंदू बाबा सोशल मीडिया, टीव्ही चॅनेल्स आणि मोठ्या कार्यक्रमांचा वापर करून आपली प्रतिमा उभी करतात, जी एखाद्या ब्रँडसारखी काम करते.

अशोक खरात हे प्रकरण केवळ एका गुन्हेगाराचे नसून ते समाजातील ढासळत्या वैचारिक मूल्यांचे लक्षण आहे. जोपर्यंत सामान्य माणूस स्वतःच्या समस्यांवर तर्कसंगत उपाय शोधण्याऐवजी चमत्कारावर विश्वास ठेवेल, तोपर्यंत असे 'भोंदू बाबा' निर्माण होतच राहतील.

- प्रकाश इंगळे ( Journalist - महाराष्ट्र राज्य )