ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਣਖੀਲਾ ਪਰਵਾਨਾ: ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਅਹੀਆਪੁਰ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਗਾਥਾ

ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਣਖੀਲਾ ਪਰਵਾਨਾ: ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਅਹੀਆਪੁਰ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਗਾਥਾ
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕੇਵਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਤੋੜਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀਆਂ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅਣਗੌਲੇ ਹੀਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਸਨ ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਅਹੀਆਪੁਰ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ 'ਤੇ ਹੰਢਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ।
ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਜੁਲਾਈ 1912 ਨੂੰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਹੀਆਪੁਰ (ਉੜਮੁੜ ਟਾਂਡਾ) ਵਿਖੇ ਜਥੇਦਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਆਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਇੱਕ ਟੱਬਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਚਾਚਾ ਜਥੇਦਾਰ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।
ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ, ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਪੁੰਗਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਸ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ 'ਅਰਸੀ' ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਵਿਰਸੇ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਦਕਿ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤਰਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਜਦੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 'ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ' ਅਤੇ 'ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ' ਦਾ ਬਿਗਲ ਵਜਾਇਆ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਅਗਲੀਆਂ ਸਫ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਨਾ ਪਿਆ। ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੰਡਾ-ਬੇੜੀ, ਚੱਕੀ ਪੀਹਣਾ ਅਤੇ ਟਾਟ ਦੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰਿਆ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹੰਕਾਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਾਰੇ ਅਪਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ, ਤਾਂ ਗੈਰਤਮੰਦ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਜੁੱਤੀਆਂ ਨਾਲ "ਸੇਵਾ" ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਨੇਤਾ ਮੀਆਂ ਇਫਤਖਾਰੂ ਦੀਨ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਲਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਟਾਂਡਾ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ। ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ 500 ਵਾਟ ਦੇ ਬਲਬ ਜਗਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੌਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹੇ।
15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਤਿਰੰਗਾ ਝੁਲਦਾ ਦੇਖਿਆ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
1952 ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸੂਹਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ ਸੱਤਾ ਭੋਗਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੰਡ ਦੇ ਮਾਰੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਰੋਡਵੇਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਮਿਲ ਸਕੇ।
ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਨ ਦੀ ਕਮੀ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ 'ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਰੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਨੇਤਾ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪਿਆਰ ਨਾਲ 'ਚਾਚਾ ਜੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈ-ਭਤੀਜਾਵਾਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਵਲੂੰਧਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ, "ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਇਸੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸ ਗਏ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮੋਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤੋੜਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗੀ।
ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਹੀਆਪੁਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 'ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਲੱਬ' ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। 21 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ, 101 ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਇਸ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਿਆ।
ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਅਹੀਆਪੁਰ ਵਰਗੇ ਇਨਸਾਨ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਅਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਤਿਆਗ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।