२ मार्च १९३० रोजी डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाखाली नाशिकच्या काळाराम मंदिरात दलितांना प्रवेश मिळावा यासाठी झालेला 'काळाराम मंदिर सत्याग्रह '

२ मार्च १९३० रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाखाली नाशिकच्या काळाराम मंदिरात दलितांना प्रवेश मिळावा यासाठी सुरू झालेला 'काळाराम मंदिर सत्याग्रह' हा भारतीय सामाजिक इतिहासातील एक ऐतिहासिक आणि निर्णायक अहिंसक लढा होता. अस्पृश्यता निवारणसामाजिक समता आणि मानवी सन्मान मिळवून देण्यासाठी हा लढा उभारण्यात आला होताज्यामध्ये हजारो सत्याग्रही सहभागी झाले होते .

काळाराम मंदिर सत्याग्रहाची प्रमुख वैशिष्ट्येः

सुरुवात आणि नेतृत्वः डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी २ मार्च १९३० रोजी नाशिकच्या पंचवटी भागातील काळाराम मंदिरात प्रवेशासाठी या आंदोलनाचे नेतृत्व केले .

उद्देशः हिंदू धर्मातील विषमतेविरुद्ध लढणे आणि अस्पृश्यांना देवाच्या दर्शनाचा आणि समानतेचा अधिकार मिळवून देणे हा यामागचा मुख्य उद्देश होता .

आंदोलनाचे स्वरूपः हा एक अहिंसक लढा होता. आंदोलनादरम्यान ९ एप्रिल १९३० रोजी रथयात्रेत सहभागासाठी समझौता झाला होतापरंतु सवर्णांनी रथ लपवून ठेवल्यामुळे दलित रथ ओढू शकले नाहीतअसा इतिहास आहे .

महत्त्वः हा सत्याग्रह केवळ मंदिर प्रवेशासाठी नव्हतातर मानवी हक्क आणि सामाजिक प्रतिष्ठेसाठी होता. या लढ्याने दलित चळवळीला मोठी प्रेरणा दिली .

परिणामः या आंदोलनाचा परिणाम म्हणून अनेक वर्षे लढा दिल्यानंतरकालांतराने (१९४० च्या सुमारास) हे मंदिर दलितांसाठी खुले झालेही एक महत्त्वाची ऐतिहासिक घटना ठरली

डॉ. आंबेडकरांच्या बरोबर या आंदोलनात दादासाहेब गायकवाड आणि अनेक सहकारी सक्रिय होतेज्यांनी या ऐतिहासिक संघर्षात मोठी भूमिका बजावली