ಜ್ಞಾನತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬದುಕನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿದ ಮಹಾಗುರು — ಸಿಂದಗಿಯ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಶ್ರೀ ಎಚ್. ಟಿ. ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್

ಗುರು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಶಾಶ್ವತ ದೀಪ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕಿದರೆ ಅದು ಜ್ಞಾನ. ಆ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕಿದರೆ ಅದು ಗುರು. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಉದಯಿಸಿ ಅಸ್ತಮಿಸಿದರೂ, ಗುರು-ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಎಂದಿಗೂ ನಶಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ.
ಗುರು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪಾಠ ಕಲಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ. ಅವರು ಜೀವನದ ದಾರಿದೀಪ, ಮನಸ್ಸಿನ ಶಿಲ್ಪಿ, ಕನಸುಗಳ ತೋಟಗಾರ. ತಾಯಿ ಮಗುವಿಗೆ ಜೀವ ನೀಡಿದರೆ, ಗುರು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅರ್ಥ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ತಂದೆ ದೇಹವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರೆ, ಗುರು ಮನಸ್ಸನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹಿಂದೆ ಸದಾ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಗುರು ಇದ್ದಾನೆ. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಹಿಂದೆ ದಾದಾಜಿ ಕೊಂಡದೇವರು, ವಿವೇಕಾನಂದರ ಹಿಂದೆ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸರು, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಹಿಂದೆ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೊಖಲೆ ಇದ್ದರು. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಿಂದಗಿಯ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹಿಂದೆ ಬೆಳಕಾಗಿ ನಿಂತ ಮಹಾಗುರು  ಶ್ರೀ ಎಚ್. ಟಿ. ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್
ಅವರು ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷಕರಲ್ಲ; ಅವರು ಜ್ಞಾನಯೋಗಿ, ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪ್ರತೀಕ, ತ್ಯಾಗದ ರೂಪಕ, ಮಾನವೀಯತೆಯ ಜೀವಂತ ರೂಪ, ಅವರ ಜೀವನ ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬದುಕಿನ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಒಂದು ಯುಗದ ಶಿಕ್ಷಣ ತತ್ತ್ವದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ.
ಸಾಧಾರಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಸಾಧಾರಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ
೧೯೪೯ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೨ರಂದು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂದಗಿ ತಾಲೂಕಿನ ಬಬಲೇಶ್ವರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಳ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬಾಲಕ ಜನಿಸಿದರು. ಆ ಬಾಲಕನೇ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬದುಕಿನ ಬೆಳಕಾದ ಶ್ರೀ ಎಚ್. ಟಿ. ಕುಲಕರ್ಣಿ. ಅವರ ತಂದೆ ತಮ್ಮಾಜಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಪರಿಶ್ರಮಿ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಅವರು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತಾಯಿ ಶಾಂತಾಬಾಯಿ ಮಮತೆಯ ಮೂರ್ತಿ, ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರದ ಜೀವಂತ ಪ್ರತಿರೂಪ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಗುವಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಂತಾಬಾಯಿ ತಮ್ಮ ಮಗನಿಗೆ ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರ ಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ನೀಡಲಿಲ್ಲ; ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿದರು. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತುಗಳು ಸಣ್ಣ ಉಪದೇಶಗಳಂತೆ ಕಂಡರೂ ಅವು ಜೀವನದ ತತ್ತ್ವವಾಗಿದ್ದವು:
“ಸತ್ಯದಿಂದ ದೂರ ಹೋಗಬೇಡ.” “ಪರಿಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಯಶಸ್ಸಿಲ್ಲ.” “ಜ್ಞಾನವೇ ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು.” ಈ ಮಾತುಗಳು ಬಾಲಕನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದವು.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ — ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು : ಬಬಲೇಶ್ವರ ಗ್ರಾಮ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಮ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಡಿಮೆ, ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಸೀಮಿತ, ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಲ್ಪ. ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಸರಳ ಜೀವನ, ಮಾನವೀಯತೆ ಇವೆಲ್ಲವು ಆ ಗ್ರಾಮ ಜೀವನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಅಂತಹ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಬಾಲಕ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರಳತೆಯನ್ನು ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಬದುಕಿದರು. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ, ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಗೌರವ, ಸಮಯ ಪಾಲನೆ ಇವೆಲ್ಲವು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅಂಶಗಳಾದವು.
ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು — ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಸಾಧನೆ ಅವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸ್ವಗ್ರಾಮದಲ್ಲೇ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ದೂರ ನಡೆದು ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅವರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಆಸಕ್ತಿ ಎಂದಿಗೂ ಕುಂದಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಓದನ್ನು ಕೇವಲ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಅಲ್ಲ, ಆನಂದವೆಂದು ಕಂಡಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಕೋರಳ್ಳಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಓದಿದರು. ಬಳಿಕ ಆಲಮೇಲದ ಎ.ಕೆ. ನಂದಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಶಾಲಾ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಶಿಸ್ತಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ತಡವಾಗಿ ಬರಲಿಲ್ಲ, ಪಾಠವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.
ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮೆರುಗು ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ಟಿಂಕ್ಷನ್ : ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ಟಿಂಕ್ಷನ್ ಪಡೆದರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ. ಇದು ಅವರ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದರು.
ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ : ನಂತರ ಅವರು ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಪೂರೈಸಿದರು. ಕಾಲೇಜು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಸಮಯಪಾಲನೆ ಎಂಬ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂಕಲ್ಪ ಹೊಂದಿದ್ದರು.
ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ — ತೃಪ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಯಶಸ್ಸು : ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ನಂತರ ಅವರು ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಉತ್ತಮ ಸಂಬಳ, ಗೌರವ, ಸ್ಥಿರ ಜೀವನ ಎಲ್ಲವೂ ಇದ್ದರೂ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು: “ನನ್ನ ಜೀವನದ ಗುರಿ ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗವೇ?”
“ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನಾನು ಏನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ?” ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಅಶಾಂತಗೊಳಿಸಿದವು.
ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ  ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳು : ಅವರು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು ೬೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನವೀನ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರು.ಅವರ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ಹಣ ಗಳಿಸುವುದಲ್ಲ; ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದು. ಆದರೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಎದುರಾದವು. ಪ್ರಕೃತಿ ವೈಪರೀತ್ಯ, ಸಾಲ, ಅನುಭವದ ಕೊರತೆ ಇವೆಲ್ಲವು ಸೇರಿ ವಿಫಲತೆಯನ್ನು ತಂದವು. ಈ ವಿಫಲತೆ ಅವರ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಕ್ಷಣ. ಆದರೆ ಇದೇ ವಿಫಲತೆ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಮಹತ್ವದ ಪಾಠವಾಯಿತು.             ತಾಯಿಯ ಪ್ರೇರಣೆ ಬದುಕಿನ ಮಹಾ ತಿರುವು : ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ತಾಯಿ ಶಾಂತಾಬಾಯಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಅವರ ಬದುಕಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು: “ಒಂದು ದಾರಿ ಮುಚ್ಚಿದರೆ ದೇವರು ಮತ್ತೊಂದು ದಾರಿ ತೆಗೆಯುತ್ತಾನೆ.” ಈ ಮಾತು ಅವರಿಗೆ ಹೊಸ ಆಶೆ ನೀಡಿತು. ಅವರು ಮತ್ತೆ ಬದುಕಿನ ಗುರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಶಿಕ್ಷಕತ್ವದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ — ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಧ್ಯೇಯದ ಕಂಡುಹಿಡಿತ : ಕೊನೆಗೆ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದೇ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು. ಇದು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗವಲ್ಲ; ಅದು ಸೇವೆಯ ದಾರಿ. ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪದವಿಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನ, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸೇವಾಭಾವ ಅಪಾರವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಆದರ್ಶಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
ಶ್ರೀ ಎಚ್. ಟಿ. ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕತ್ವ ಆರಂಭವಾದ ಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ವೃತ್ತಿ ಆಯ್ಕೆ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಒಂದು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ. ಜೀವನದ ಅನೇಕ ಏರುಪೇರುಗಳನ್ನು ಕಂಡ ನಂತರ ಅವರು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಸತ್ಯ  ಸಮಾಜವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಧನ ಶಿಕ್ಷಣ.
ಅವರು ಶಿಕ್ಷಕತ್ವವನ್ನು ಉದ್ಯೋಗವಲ್ಲ, ಸೇವೆ ಎಂದು ಕಂಡರು. ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದು ಕೇವಲ ಪಾಠ ಹೇಳುವುದಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವೀಯತೆ ರೂಪಿಸುವ ಮಹಾಯಜ್ಞ. ಈ ಮನೋಭಾವದಿಂದಲೇ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು.
ಅವರ ಮೊದಲ ತರಗತಿ ಕೇವಲ ಎಂಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅದು ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ಸರಳ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಆದರೆ ಅಪಾರ ಉತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾದ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞವೇ ಅದು. ಆ ಎಂಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ನಂತರ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು. ಈ ಘಟನೆ ಸಿಂದಗಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಯಿತು. ಜನರು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟರು  “ದಡ್ಡರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳು ಹೇಗೆ ಇಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ಪಡೆದರು?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಒಂದೇ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಬೋಧನಾ ಶೈಲಿ.
ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞದ ವಿಸ್ತರಣೆ — ಮನೆಬಾಗಿಲು ತುಂಬಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹರಿವು
ಮೊದಲ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಅವರ ಹೆಸರು ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹರಡಿತು. “ಗಣಿತವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಲಿಸುವ ಗುರು” ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಅವರಿಗೆ ದೊರೆಯಿತು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವರ ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬರತೊಡಗಿದರು. ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಅವರ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಾಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ಜ್ಞಾನ ಮಂದಿರದ ದರ್ಶನ. ಅವರ ಮನೆ ಒಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಹಣದ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲ ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಮಾತ್ರ.
ಬೋಧನಾ ಶೈಲಿ — ಗಣಿತವನ್ನು ಭಯದಿಂದ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಮಹಾಗುರು
ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಬೋಧನಾ ಶೈಲಿ ಅತಿ ವಿಶಿಷ್ಟ. ಅವರು ಗಣಿತವನ್ನು ಕೇವಲ ಸೂತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೆಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ಅದು ತರ್ಕದ ವಿಜ್ಞಾನ, ಜೀವನದ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದರು. ಗಣಿತದ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವರ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಗಣಿತ ಭಯದ ವಿಷಯವಲ್ಲ; ಅದು ಆಟದಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಬಳಸಿದ ವಿಧಾನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ: ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸಣ್ಣ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿ ವಿವರಿಸುವುದು ಜೀವನದ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅರ್ಥಮಾಡಿಸುವುದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದಲೇ ಉತ್ತರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾತು:
“ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡುವುದು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ; ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳದೆ ಮೌನವಾಗಿರುವುದು ಅಪರಾಧ.” ಈ ಮಾತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡಿಸಿತು.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕೇಂದ್ರಿತ ಶಿಕ್ಷಣ — ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ತ್ವ
ಅವರು ಶಿಕ್ಷಕ ಕೇಂದ್ರಿತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.
ಗುರು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಶಾಶ್ವತ ದೀಪ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕಿದರೆ ಅದು ಜ್ಞಾನ. ಆ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕಿದರೆ ಅದು ಗುರು. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಉದಯಿಸಿ ಅಸ್ತಮಿಸಿದರೂ, ಗುರು-ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಎಂದಿಗೂ ನಶಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ.
ಗುರು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪಾಠ ಕಲಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ. ಅವರು ಜೀವನದ ದಾರಿದೀಪ, ಮನಸ್ಸಿನ ಶಿಲ್ಪಿ, ಕನಸುಗಳ ತೋಟಗಾರ. ತಾಯಿ ಮಗುಗೆ ಜೀವ ನೀಡಿದರೆ, ಗುರು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅರ್ಥ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ತಂದೆ ದೇಹವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರೆ, ಗುರು ಮನಸ್ಸನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹಿಂದೆ ಸದಾ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಗುರು ಇದ್ದಾನೆ. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಹಿಂದೆ ದಾದಾಜಿ ಕೊಂಡದೇವರು, ವಿವೇಕಾನಂದರ ಹಿಂದೆ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸರು, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಹಿಂದೆ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೊಖಲೆ ಇದ್ದರು. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಿಂದಗಿಯ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹಿಂದೆ ಬೆಳಕಾಗಿ ನಿಂತ ಮಹಾಗುರು  ಶ್ರೀ ಎಚ್. ಟಿ. ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್
ಅವರು ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷಕರಲ್ಲ; ಅವರು ಜ್ಞಾನಯೋಗಿ, ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪ್ರತೀಕ, ತ್ಯಾಗದ ರೂಪಕ, ಮಾನವೀಯತೆಯ ಜೀವಂತ ರೂಪ. ಅವರ ಜೀವನ ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬದುಕಿನ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಒಂದು ಯುಗದ ಶಿಕ್ಷಣ ತತ್ತ್ವದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ.
ಸಾಧಾರಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಸಾಧಾರಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ
೧೯೪೯ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೨ರಂದು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂದಗಿ ತಾಲೂಕಿನ ಬಬಲೇಶ್ವರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಳ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬಾಲಕ ಜನಿಸಿದರು. ಆ ಬಾಲಕನೇ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬದುಕಿನ ಬೆಳಕಾದ ಶ್ರೀ ಎಚ್. ಟಿ. ಕುಲಕರ್ಣಿ. ಅವರ ತಂದೆ ತಮ್ಮಾಜಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಪರಿಶ್ರಮಿ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಅವರು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತಾಯಿ ಶಾಂತಾಬಾಯಿ ಮಮತೆಯ ಮೂರ್ತಿ, ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರದ ಜೀವಂತ ಪ್ರತಿರೂಪ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಗುವಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಂತಾಬಾಯಿ ತಮ್ಮ ಮಗನಿಗೆ ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರ ಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ನೀಡಲಿಲ್ಲ; ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿದರು. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತುಗಳು ಸಣ್ಣ ಉಪದೇಶಗಳಂತೆ ಕಂಡರೂ ಅವು ಜೀವನದ ತತ್ತ್ವವಾಗಿದ್ದವು:
“ಸತ್ಯದಿಂದ ದೂರ ಹೋಗಬೇಡ.” “ಪರಿಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಯಶಸ್ಸಿಲ್ಲ.” “ಜ್ಞಾನವೇ ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು.” ಈ ಮಾತುಗಳು ಬಾಲಕನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದವು.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ — ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು : ಬಬಲೇಶ್ವರ ಗ್ರಾಮ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಮ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಡಿಮೆ, ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಸೀಮಿತ, ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಲ್ಪ. ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಸರಳ ಜೀವನ, ಮಾನವೀಯತೆ ಇವೆಲ್ಲವು ಆ ಗ್ರಾಮ ಜೀವನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಅಂತಹ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಬಾಲಕ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರಳತೆಯನ್ನು ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಬದುಕಿದರು. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ, ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಗೌರವ, ಸಮಯ ಪಾಲನೆ ಇವೆಲ್ಲವು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅಂಶಗಳಾದವು.
ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು — ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಸಾಧನೆ ಅವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸ್ವಗ್ರಾಮದಲ್ಲೇ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ದೂರ ನಡೆದು ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅವರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಆಸಕ್ತಿ ಎಂದಿಗೂ ಕುಂದಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಓದನ್ನು ಕೇವಲ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಅಲ್ಲ, ಆನಂದವೆAದು ಕಂಡಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಕೋರಳ್ಳಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಓದಿದರು. ಬಳಿಕ ಆಲಮೇಲದ ಎ.ಕೆ. ನಂದಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಶಾಲಾ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಶಿಸ್ತಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ತಡವಾಗಿ ಬರಲಿಲ್ಲ, ಪಾಠವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.
ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮೆರುಗು ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ಟಿಂಕ್ಷನ್ : ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ಟಿಂಕ್ಷನ್ ಪಡೆದರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ. ಇದು ಅವರ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದರು.
ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ : ನಂತರ ಅವರು ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಪೂರೈಸಿದರು. ಕಾಲೇಜು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಸಮಯಪಾಲನೆ ಎಂಬ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂಕಲ್ಪ ಹೊಂದಿದ್ದರು.
ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ — ತೃಪ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಯಶಸ್ಸು : ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ನಂತರ ಅವರು ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಉತ್ತಮ ಸಂಬಳ, ಗೌರವ, ಸ್ಥಿರ ಜೀವನ ಎಲ್ಲವೂ ಇದ್ದರೂ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು: “ನನ್ನ ಜೀವನದ ಗುರಿ ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗವೇ?”
“ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನಾನು ಏನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ?” ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಅಶಾಂತಗೊಳಿಸಿದವು.
ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ  ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳು : ಅವರು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು ೬೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನವೀನ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರು.ಅವರ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ಹಣ ಗಳಿಸುವುದಲ್ಲ; ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದು. ಆದರೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಎದುರಾದವು. ಪ್ರಕೃತಿ ವೈಪರೀತ್ಯ, ಸಾಲ, ಅನುಭವದ ಕೊರತೆ ಇವೆಲ್ಲವು ಸೇರಿ ವಿಫಲತೆಯನ್ನು ತಂದವು. ಈ ವಿಫಲತೆ ಅವರ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಕ್ಷಣ. ಆದರೆ ಇದೇ ವಿಫಲತೆ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಮಹತ್ವದ ಪಾಠವಾಯಿತು.             ತಾಯಿಯ ಪ್ರೇರಣೆ ಬದುಕಿನ ಮಹಾ ತಿರುವು : ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ತಾಯಿ ಶಾಂತಾಬಾಯಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಅವರ ಬದುಕಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು: “ಒಂದು ದಾರಿ ಮುಚ್ಚಿದರೆ ದೇವರು ಮತ್ತೊಂದು ದಾರಿ ತೆಗೆಯುತ್ತಾನೆ.” ಈ ಮಾತು ಅವರಿಗೆ ಹೊಸ ಆಶೆ ನೀಡಿತು. ಅವರು ಮತ್ತೆ ಬದುಕಿನ ಗುರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಶಿಕ್ಷಕತ್ವದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ — ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಧ್ಯೇಯದ ಕಂಡುಹಿಡಿತ : ಕೊನೆಗೆ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದೇ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು. ಇದು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗವಲ್ಲ; ಅದು ಸೇವೆಯ ದಾರಿ. ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪದವಿಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನ, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸೇವಾಭಾವ ಅಪಾರವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಆದರ್ಶಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
ಶ್ರೀ ಎಚ್. ಟಿ. ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕತ್ವ ಆರಂಭವಾದ ಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ವೃತ್ತಿ ಆಯ್ಕೆ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಒಂದು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ. ಜೀವನದ ಅನೇಕ ಏರುಪೇರುಗಳನ್ನು ಕಂಡ ನಂತರ ಅವರು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಸತ್ಯ  ಸಮಾಜವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಧನ ಶಿಕ್ಷಣ.
ಅವರು ಶಿಕ್ಷಕತ್ವವನ್ನು ಉದ್ಯೋಗವಲ್ಲ, ಸೇವೆ ಎಂದು ಕಂಡರು. ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದು ಕೇವಲ ಪಾಠ ಹೇಳುವುದಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವೀಯತೆ ರೂಪಿಸುವ ಮಹಾಯಜ್ಞ. ಈ ಮನೋಭಾವದಿಂದಲೇ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು.
ಅವರ ಮೊದಲ ತರಗತಿ ಕೇವಲ ಎಂಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅದು ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ಸರಳ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಆದರೆ ಅಪಾರ ಉತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾದ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞವೇ ಅದು. ಆ ಎಂಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ನಂತರ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು. ಈ ಘಟನೆ ಸಿಂದಗಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಯಿತು. ಜನರು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟರು  “ದಡ್ಡರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳು ಹೇಗೆ ಇಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ಪಡೆದರು?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಒಂದೇ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಬೋಧನಾ ಶೈಲಿ.
ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞದ ವಿಸ್ತರಣೆ — ಮನೆಬಾಗಿಲು ತುಂಬಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹರಿವು
ಮೊದಲ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಅವರ ಹೆಸರು ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹರಡಿತು. “ಗಣಿತವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಲಿಸುವ ಗುರು” ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಅವರಿಗೆ ದೊರೆಯಿತು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವರ ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬರತೊಡಗಿದರು. ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಅವರ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಾಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ಜ್ಞಾನ ಮಂದಿರದ ದರ್ಶನ. ಅವರ ಮನೆ ಒಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಹಣದ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲ ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಮಾತ್ರ.
ಬೋಧನಾ ಶೈಲಿ — ಗಣಿತವನ್ನು ಭಯದಿಂದ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಮಹಾಗುರು
ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಬೋಧನಾ ಶೈಲಿ ಅತಿ ವಿಶಿಷ್ಟ. ಅವರು ಗಣಿತವನ್ನು ಕೇವಲ ಸೂತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೆಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ಅದು ತರ್ಕದ ವಿಜ್ಞಾನ, ಜೀವನದ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದರು. ಗಣಿತದ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವರ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಗಣಿತ ಭಯದ ವಿಷಯವಲ್ಲ; ಅದು ಆಟದಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಬಳಸಿದ ವಿಧಾನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ: ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸಣ್ಣ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿ ವಿವರಿಸುವುದು ಜೀವನದ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅರ್ಥಮಾಡಿಸುವುದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದಲೇ ಉತ್ತರ ಕಂಡುಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾತು:
“ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡುವುದು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ; ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳದೆ ಮೌನವಾಗಿರುವುದು ಅಪರಾಧ.” ಈ ಮಾತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡಿಸಿತು.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕೇಂದ್ರಿತ ಶಿಕ್ಷಣ — ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ತ್ವ
ಅವರು ಶಿಕ್ಷಕ ಕೇಂದ್ರಿತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಅವರ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು ಸಂವಾದ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಅನುಭವದ ಮೂಲಕ ಕಲಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಅವರು ನಂಬಿದ ತತ್ತ್ವ  “ಕಲಿಕೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಕೇಳುವುದಲ್ಲ; ಅನುಭವಿಸುವುದು.”
ಶಿಸ್ತು — ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೂಲಸ್ತಂಭ
ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತು: “ಶಿಸ್ತು ಇಲ್ಲದ ಜ್ಞಾನ ಕತ್ತಲೆಯಂತೆ.” ಅವರ ದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಇದೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಐದು ಗಂಟೆಗೆ ತರಗತಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಚೈತನ್ಯ ಎರಡೂ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತು:
“ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಸ್ ಆಗುವುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ; ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪಾಸ್ ಆಗುವುದು ಮುಖ್ಯ.”
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬದುಕಿನ ದಾರಿದೀಪ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪಾರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷಕರಲ್ಲ; ಅವರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು. ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂಕಷ್ಟ ಎದುರಾದಾಗ ಅವರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಪರೂಪದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ: “ಸರ್ ನಮಗೆ ಗಣಿತ ಮಾತ್ರ ಕಲಿಸಲಿಲ್ಲ; ಜೀವನ ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಕಲಿಸಿದರು.”
ಜ್ಞಾನ ಸೇವೆಯ ನಿರಂತರತೆ  ಐದು ದಶಕಗಳ ತಪಸ್ಸು
ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇವೆ ಐದು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಇದು ಅಪರೂಪದ ಸಾಧನೆ. ಅವರು ನಿವೃತ್ತಿ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಅರಿತಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇವೆ ಜೀವನದ ಉಸಿರು.
ಮಮತೆಯ ಗುರು  ಶಿಷ್ಯರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ಸ್ಥಾನ
ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪರ್ಶಕಾರಿ ಅಂಶವೆAದರೆ ಅವರ ಮಮತೆ. ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಶಿಷ್ಯರಂತೆ ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ನೋಡಿದರು. ಅವರ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಭಯವಿರಲಿಲ್ಲ; ಪ್ರೀತಿ ಮಾತ್ರ ಇತ್ತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಸಂಕೋಚವಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬ ತರಗತಿಗೆ ಬರದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಗೈರುಹಾಜರಿ ಎಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ. “ಅವನಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಸಮಸ್ಯೆ ಇದೆಯೇ?” ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮನೆಗೆ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ ಅವರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪುಸ್ತಕ, ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ಘಟನೆಗಳು ಅನೇಕ. ಅವರು ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ತುಂಬಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ: "ನಾವು ಸರ್ ಬಳಿ ಓದಲು ಹೋಗಿದ್ದೆವು; ಆದರೆ ಅವರು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿಬಿಟ್ಟರು.” ಅವರಿಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮತ್ತು ಮಂದಬುದ್ಧಿ ಎಂಬ ಭೇದವಿರಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಹಣಕ್ಕಿಂತ ಸೇವೆ  ತ್ಯಾಗದ ಶಿಖರ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವೂ ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣದ ಹೊಳೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಉದಾಹರಣೆ. ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಹಣವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೀಡಿದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟುವ ಮನೋಭಾವ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಮಾತು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ: “ನನ್ನ ನಿಜವಾದ ಸಂಬಳ  ನನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಯಶಸ್ಸು.”
ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ದಾರಿ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲ; ಸೇವೆಯದು.ಇದು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಸರಳ ಜೀವನ  ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶ ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ. ಅವರು ವೈಭವ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರು. ಸರಳ ಆಹಾರ, ಸರಳ ವಸ್ತ್ರ, ಸರಳ ಜೀವನ — ಇದೇ ಅವರ ಜೀವನ ಶೈಲಿ. ಅವರು ನಂಬಿದ ತತ್ತ್ವ: “ಸರಳ ಜೀವನ — ಉನ್ನತ ಚಿಂತನೆ.”ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅವರು ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಅನುಸರಿಸಿದರು.
ಸಮಾಜ ಸೇವೆ  ಶಿಕ್ಷಣದಾಚೆಗಿನ ಮಾನವೀಯತೆ :  ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಸೇವೆ ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಗುರುತು ಮೂಡಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿ ಗುರುವಾರ ಮತ್ತು ಭಾನುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗೆ ಎದ್ದು ಅವರು ಕಾಮಾಲೆ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.ದೂರದೂರಿನಿಂದ ಜನರು ಈ ಸೇವೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.ಈ ಸೇವೆಗೆ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಹಣ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಅವರ ಪರೋಪಕಾರ ಮನೋಭಾವದ ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆ. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತು: “ಮಾನವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದೇ ದೇವರಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವಂತದ್ದು.”
ಕುಟುAಬದ ಬೆಂಬಲ — ಮೌನ ಶಕ್ತಿ:  ಅವರ ಸೇವೆಯ ಹಿಂದೆ ಅವರ ಮಡದಿ ಶಕುಂತಲ ಅವರ ಸಹಕಾರ ಅಪಾರ. ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿ ಸರ್ ಅವರ ಸೇವೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಅವರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೌನ ಶಕ್ತಿ. ಮಾನವೀಯತೆ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಹೃದಯ ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಕೇಂದ್ರಬಿAದು ಮಾನವೀಯತೆ. ಅವರು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಡ-ಶ್ರೀಮಂತ, ಜಾತಿ-ಧರ್ಮ ಎಂಬ ಭೇದ ಅವರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೂ ದೇವರ ರೂಪ.
ಶಿಷ್ಯರ ಸಾಧನೆಗಳು:  ಗುರು ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮಾನದಂಡ ಏನು? ಅವನು ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾ? ಅವನು ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತಾ? ಇಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ನಿಜವಾದ ಶಿಕ್ಷಕನ ಯಶಸ್ಸು ಅವನ ಶಿಷ್ಯರ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಶ್ರೀ ಎಚ್. ಟಿ. ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನ ಒಂದು ಮಹಾಸಾಗರ. ಅವರು ರೂಪಿಸಿದ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಂದು ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕರು, ಆಡಳಿತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ ವೈದ್ಯರು, ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಶಿಕ್ಷಕರು, ಸೇನಾ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ದೇಶಭಕ್ತರು ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಶಾಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು, ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯರಾದವರು, ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ದೇಶದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು  ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅವರ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಳಗಿದ ಶಿಷ್ಯರು. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೈದ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಜೀವ ಉಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಶಿಕ್ಷಕರು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಅವರ ಜೀವನದ ಸಾರ: “ನಾವು ಇಂದು ಸಾಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ನೆರಳು ಇದೆ.” ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತು: “ನನ್ನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಇಲ್ಲ; ಆದರೆ ನನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಂಪತ್ತು ಇದೆ.” ಈ ಮಾತು ಅವರ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಿಂದಗಿಯ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್:  ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಸಿಂದಗಿ ಜನರು ಅವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ “ಸಿಂದಗಿಯ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಡಾ. ಸರ್ವಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸೇವೆಯಂತೆ, ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬೆಳಕು ಹರಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸನ್ಮಾನಗಳು, ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು  ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಮ್ಮೆ ಸಿಂದಗಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸಾರೋಟದ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೌರವವಲ್ಲ; ಅದು ಜನರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಡೆದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನ ಒಂದು ಯುಗದ ಗುರು ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಒಂದು ಯುಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ.ಅವರ ಸೇವೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಉದಾಹರಣೆ. ಅವರು ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಸಾವಿರಾರು ಜೀವಿತಗಳಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಗುರುತು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಅವರ ಜೀವನವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ  ಮಹತ್ವ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ; ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ಶಾಂತಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ — ಜೀವನ ಸಾಧನೆಗೆ ಸಮಾಜದ ನಮನ
೨೦೨೬ನೇ ಸಾಲಿನ  ಸಿಂದಗಿಯ ಶಾಂತೇಶ್ವರ ಮಠದಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕೊಡಮಾಡುವ “ಶಾಂತಸಿರಿ” ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅವರಿಗೆ ಸಂದಿರುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಗೌರವವಲ್ಲ; ಅದು ಅವರ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆಗೆ ಸಮಾಜ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಕೃತಜ್ಞತಾ ನಮನ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅವರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅವರಂತಹ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿರುವುದೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಘನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜ ಹೇಳಿದ ಸಂದೇಶ  “ನಿಜವಾದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಮಾಜ ಎಂದಿಗೂ ಮರೆತಿರುವುದಿಲ್ಲ.” ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರೆ ಮೂರು ಮಹತ್ವದ ಅಂಶಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ:
೧)ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜ ಪರಿವರ್ತನೆ  ೨)ತ್ಯಾಗದ ಮೂಲಕ ಮಹತ್ವ ಸಾಧನೆ ೩)ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೂಲಕ ಅಮರತ್ವ  ಇವುಗಳ ಸಮನ್ವಯವೇ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ.
ಜೀವನದ ಸಂದೇಶ ಶ್ರೀ ಎಚ್. ಟಿ. ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಗಮನದಿಂದಅವಲೋಕಿಸಿ ದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಧನೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶ, ಒಂದು ಜೀವನ ತತ್ತ್ವ, ಒಂದು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ದಾರಿದೀಪ.ಅವರ ಬದುಕು ನಮಗೆ ಹೇಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಠವೆಂದರೆ — “ಸಾಧನೆ ಎಂದರೆ ದೊಡ್ಡ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಲ್ಲ; ಸಮಾಜದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುವುದು.” ಅವರು ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ, ಅಧಿಕಾರದ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ, ವೈಭವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ಗಳಿಸಿದ ಗೌರವ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕೃತಜ್ಞತೆ ಯಾವ ಸಂಪತ್ತಿಗೂ ಮೀರಿದವು.
ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು ಸಂವಾದ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಅನುಭವದ ಮೂಲಕ ಕಲಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಅವರು ನಂಬಿದ ತತ್ತ್ವ  “ಕಲಿಕೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಕೇಳುವುದಲ್ಲ; ಅನುಭವಿಸುವುದು.”
ಶಿಸ್ತು — ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೂಲಸ್ತಂಭ
ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತು: “ಶಿಸ್ತು ಇಲ್ಲದ ಜ್ಞಾನ ಕತ್ತಲೆಯಂತೆ.” ಅವರ ದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಇದೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಐದು ಗಂಟೆಗೆ ತರಗತಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಚೈತನ್ಯ ಎರಡೂ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತು:
“ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಸ್ ಆಗುವುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ; ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪಾಸ್ ಆಗುವುದು ಮುಖ್ಯ.”
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬದುಕಿನ ದಾರಿದೀಪ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪಾರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷಕರಲ್ಲ; ಅವರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು. ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂಕಷ್ಟ ಎದುರಾದಾಗ ಅವರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಪರೂಪದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ: “ಸರ್ ನಮಗೆ ಗಣಿತ ಮಾತ್ರ ಕಲಿಸಲಿಲ್ಲ; ಜೀವನ ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಕಲಿಸಿದರು.”
ಜ್ಞಾನ ಸೇವೆಯ ನಿರಂತರತೆ  ಐದು ದಶಕಗಳ ತಪಸ್ಸು
ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇವೆ ಐದು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಇದು ಅಪರೂಪದ ಸಾಧನೆ. ಅವರು ನಿವೃತ್ತಿ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಅರಿತಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇವೆ ಜೀವನದ ಉಸಿರು.
ಮಮತೆಯ ಗುರು  ಶಿಷ್ಯರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ಸ್ಥಾನ
ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪರ್ಶಕಾರಿ ಅಂಶವೆAದರೆ ಅವರ ಮಮತೆ. ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಶಿಷ್ಯರಂತೆ ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ನೋಡಿದರು. ಅವರ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಭಯವಿರಲಿಲ್ಲ; ಪ್ರೀತಿ ಮಾತ್ರ ಇತ್ತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಸಂಕೋಚವಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬ ತರಗತಿಗೆ ಬರದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಗೈರುಹಾಜರಿ ಎಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ. “ಅವನಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಸಮಸ್ಯೆ ಇದೆಯೇ?” ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮನೆಗೆ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ ಅವರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪುಸ್ತಕ, ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ಘಟನೆಗಳು ಅನೇಕ. ಅವರು ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ತುಂಬಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ: "ನಾವು ಸರ್ ಬಳಿ ಓದಲು ಹೋಗಿದ್ದೆವು; ಆದರೆ ಅವರು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿಬಿಟ್ಟರು.” ಅವರಿಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮತ್ತು ಮಂದಬುದ್ಧಿ ಎಂಬ ಭೇದವಿರಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಹಣಕ್ಕಿಂತ ಸೇವೆ  ತ್ಯಾಗದ ಶಿಖರ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವೂ ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣದ ಹೊಳೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಉದಾಹರಣೆ. ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಹಣವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೀಡಿದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟುವ ಮನೋಭಾವ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಮಾತು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ: “ನನ್ನ ನಿಜವಾದ ಸಂಬಳ  ನನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಯಶಸ್ಸು.”
ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ದಾರಿ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲ; ಸೇವೆಯದು.ಇದು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಸರಳ ಜೀವನ  ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶ ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ. ಅವರು ವೈಭವ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರು. ಸರಳ ಆಹಾರ, ಸರಳ ವಸ್ತ್ರ, ಸರಳ ಜೀವನ — ಇದೇ ಅವರ ಜೀವನ ಶೈಲಿ. ಅವರು ನಂಬಿದ ತತ್ತ್ವ: “ಸರಳ ಜೀವನ — ಉನ್ನತ ಚಿಂತನೆ.”ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅವರು ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಅನುಸರಿಸಿದರು.
ಸಮಾಜ ಸೇವೆ  ಶಿಕ್ಷಣದಾಚೆಗಿನ ಮಾನವೀಯತೆ :  ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಸೇವೆ ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಗುರುತು ಮೂಡಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿ ಗುರುವಾರ ಮತ್ತು ಭಾನುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗೆ ಎದ್ದು ಅವರು ಕಾಮಾಲೆ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.ದೂರದೂರಿನಿಂದ ಜನರು ಈ ಸೇವೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.ಈ ಸೇವೆಗೆ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಹಣ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಅವರ ಪರೋಪಕಾರ ಮನೋಭಾವದ ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆ. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತು: “ಮಾನವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದೇ ದೇವರಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವಂತದ್ದು.”
ಕುಟುAಬದ ಬೆಂಬಲ — ಮೌನ ಶಕ್ತಿ:  ಅವರ ಸೇವೆಯ ಹಿಂದೆ ಅವರ ಮಡದಿ ಶಕುಂತಲ ಅವರ ಸಹಕಾರ ಅಪಾರ. ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿ ಸರ್ ಅವರ ಸೇವೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಅವರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೌನ ಶಕ್ತಿ. ಮಾನವೀಯತೆ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಹೃದಯ ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಕೇಂದ್ರಬಿAದು ಮಾನವೀಯತೆ. ಅವರು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಡ-ಶ್ರೀಮಂತ, ಜಾತಿ-ಧರ್ಮ ಎಂಬ ಭೇದ ಅವರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೂ ದೇವರ ರೂಪ.
ಶಿಷ್ಯರ ಸಾಧನೆಗಳು:  ಗುರು ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮಾನದಂಡ ಏನು? ಅವನು ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾ? ಅವನು ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತಾ? ಇಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ನಿಜವಾದ ಶಿಕ್ಷಕನ ಯಶಸ್ಸು ಅವನ ಶಿಷ್ಯರ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಶ್ರೀ ಎಚ್. ಟಿ. ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನ ಒಂದು ಮಹಾಸಾಗರ. ಅವರು ರೂಪಿಸಿದ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಂದು ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕರು, ಆಡಳಿತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ ವೈದ್ಯರು, ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಶಿಕ್ಷಕರು, ಸೇನಾ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ದೇಶಭಕ್ತರು ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಶಾಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು, ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯರಾದವರು, ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ದೇಶದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು  ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅವರ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಳಗಿದ ಶಿಷ್ಯರು. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೈದ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಜೀವ ಉಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಶಿಕ್ಷಕರು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಅವರ ಜೀವನದ ಸಾರ: “ನಾವು ಇಂದು ಸಾಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ನೆರಳು ಇದೆ.” ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತು: “ನನ್ನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಇಲ್ಲ; ಆದರೆ ನನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಂಪತ್ತು ಇದೆ.” ಈ ಮಾತು ಅವರ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಿಂದಗಿಯ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್:  ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಸಿಂದಗಿ ಜನರು ಅವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ “ಸಿಂದಗಿಯ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಡಾ. ಸರ್ವಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸೇವೆಯಂತೆ, ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬೆಳಕು ಹರಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸನ್ಮಾನಗಳು, ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು  ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಮ್ಮೆ ಸಿಂದಗಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸಾರೋಟದ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೌರವವಲ್ಲ; ಅದು ಜನರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಡೆದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನ ಒಂದು ಯುಗದ ಗುರು ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಒಂದು ಯುಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ.ಅವರ ಸೇವೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಉದಾಹರಣೆ. ಅವರು ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಸಾವಿರಾರು ಜೀವಿತಗಳಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಗುರುತು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಅವರ ಜೀವನವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ  ಮಹತ್ವ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ; ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ಶಾಂತಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ — ಜೀವನ ಸಾಧನೆಗೆ ಸಮಾಜದ ನಮನ
೨೦೨೬ನೇ ಸಾಲಿನ  ಸಿಂದಗಿಯ ಶಾಂತೇಶ್ವರ ಮಠದಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕೊಡಮಾಡುವ “ಶಾಂತಸಿರಿ” ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅವರಿಗೆ ಸಂದಿರುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಗೌರವವಲ್ಲ; ಅದು ಅವರ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆಗೆ ಸಮಾಜ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಕೃತಜ್ಞತಾ ನಮನ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅವರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅವರಂತಹ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿರುವುದೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಘನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜ ಹೇಳಿದ ಸಂದೇಶ  “ನಿಜವಾದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಮಾಜ ಎಂದಿಗೂ ಮರೆತಿರುವುದಿಲ್ಲ.” ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರೆ ಮೂರು ಮಹತ್ವದ ಅಂಶಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ:
೧)ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜ ಪರಿವರ್ತನೆ  ೨)ತ್ಯಾಗದ ಮೂಲಕ ಮಹತ್ವ ಸಾಧನೆ ೩)ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೂಲಕ ಅಮರತ್ವ  ಇವುಗಳ ಸಮನ್ವಯವೇ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ.
ಜೀವನದ ಸಂದೇಶ ಶ್ರೀ ಎಚ್. ಟಿ. ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಗಮನದಿಂದಅವಲೋಕಿಸಿ ದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಧನೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶ, ಒಂದು ಜೀವನ ತತ್ತ್ವ, ಒಂದು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ದಾರಿದೀಪ.ಅವರ ಬದುಕು ನಮಗೆ ಹೇಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಠವೆಂದರೆ — “ಸಾಧನೆ ಎಂದರೆ ದೊಡ್ಡ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಲ್ಲ; ಸಮಾಜದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುವುದು.” ಅವರು ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ, ಅಧಿಕಾರದ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ, ವೈಭವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ಗಳಿಸಿದ ಗೌರವ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕೃತಜ್ಞತೆ ಯಾವ ಸಂಪತ್ತಿಗೂ ಮೀರಿದವು.
ಲೇಖಕರು : ಶ್ರೀ ಪ್ರಶಾಂತ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರು
ಶ್ರೀ ಪದ್ಮರಾಜ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂದಗಿ Ph: 9845442237