ਪਰਜਾਪਤੀ (Prajapati) ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਂ ਹੈ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਕੁਮਹਾਰ ਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਹੈ

ਪਰਜਾਪਤੀ (Prajapati) ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਂ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਹੈ “ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਸਵਾਮੀ” ਜਾਂ “ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ/ਰੱਖਿਅਕ” (Lord of creatures ਜਾਂ Lord of people)।
ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ (ਰਿਗਵੇਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ) ਪਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਰਣਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਲੀਦਾਨ (ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਂ ਯੱਗ) ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ (ਪੋਸਟ-ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ) ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਜਾਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਅਗਨੀ, ਇੰਦਰ, ਦੱਖ) ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ “ਪਰਜਾਪਤੀ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਦੱਖ ਪਰਜਾਪਤੀ)।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ “ਪਰਜਾਪਤੀ” ਅਕਸਰ ਕੁਮਹਾਰ (ਘੜੇ/ਬਰਤਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ) ਜਾਤੀ ਦਾ ਉਪਨਾਂ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਜਾਂ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ (ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਰਤਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜੀਵ ਬਣਾਏ)। ਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ → ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ)। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ → ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਜਾਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ → ਕੁਮਹਾਰ ਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ।
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ✵ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਿਹ! 🙏
✍️ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਸਲਾਹਕਾਰ🙏🏻
ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੈਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ
ਮੋਬਾਈਲ +918054400953