କବି କୈଳାସ ଚନ୍ଦ୍ର ତନ୍ତୀଙ୍କ ପୁସ୍ତକ: କବିତା ମଞ୍ଜୁଷା ସମୀକ୍ଷକ - କଣ୍ଡୁରୀ ଚରଣ ରାଉତ

କବିତା ସଂକଳନ - "କବିତା ମଞ୍ଜୁଷା”
କବି- କୈଳାସ ଚନ୍ଦ୍ର ତନ୍ତୀ
ସମୀକ୍ଷା - କଣ୍ଡୁରୀ ଚରଣ ରାଉତ
===================
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ସାଧନାପଥରେ କବି ଶ୍ରୀ କୈଳାସ ଚନ୍ଦ୍ର ତନ୍ତୀ ଜଣେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସମର୍ପିତ ଓ ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭାର ଅଧିକାରୀ। ଏକାଧାରରେ ଜଣେ କବି, ଆଲୋଚକ, ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟିକ, ନାଟ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଓ ସଂଗଠକ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ସାହିତ୍ୟିକ ଯାତ୍ରା ତାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଜଗତରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଦେଇଛି। ସାଧାରଣ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନ, ଶିକ୍ଷକତାର ଅଭିଜ୍ଞତା ଓ ସାମାଜିକ ସଂପୃକ୍ତି ତାଙ୍କ ଲେଖନୀକୁ ଭୂମିସଂଲଗ୍ନ ଓ ମାନବିକ କରିଛି।
“କବିତା ମଞ୍ଜୁଷା” କବିଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଅନୁଭବ, ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ ଓ ସମାଜବୋଧର ଏକ ସଂଗୃହୀତ ପ୍ରତିଫଳନ। ଏହି ସଂକଳନ କେବଳ କବିତାର ଏକ ସଂଗ୍ରହ ନୁହେଁ; ଏହା ଜୀବନ, ସମାଜ, ପ୍ରକୃତି, ପ୍ରେମ, ସ୍ମୃତି, ଆଶା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଏକ ସମଗ୍ର କାବ୍ୟିକ ଯାତ୍ରା।
ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କବିତାଗୁଡ଼ିକ ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନର ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଯାତ୍ରାକୁ ଆଧାର କରି ରଚିତ। ଭକ୍ତି, ଦାର୍ଶନିକତା ଓ ଆତ୍ମଚିନ୍ତନର ସମନ୍ୱୟ ଏହାର ମୂଳ ସ୍ବଭାବ। ‘ତାରିଣୀ’, 'ତୁଳସୀ', 'ଦଶହରା 'ଦ' ବିପୁଳା' ଓ ‘ମଙ୍ଗଳମୟୀ ମାତା’ କବିତାରେ ଭକ୍ତିର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଭାବେ ମାତୃଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ମାଆ କେବଳ ଦେବୀ ନୁହେଁ, ଜୀବନ ନୌକାକୁ ପାର କରାଇବାର ଆଶ୍ୱାସନ। କବିଙ୍କ ଭାଷାରେ :- "ମା' ଗୋ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ମାତା/ ତୁମ କଥାରେ କଥାରେ ମମତା/ କୋଟିଏ ଯୁଗର ସେନେହ ଶରଧା/ ହୃଦୟ କନ୍ଦରେ ସାଇତା/ ନିରାଶାର ଘନ ଅନ୍ଧକାରରେ/ ତୁମେ ଆଶାଦୀପ ସଳିତା/ଶୁଭ ସକାଳର ଅରୁଣ ଆଭାରେ/ ତୁମେ ସୁଧାମୟୀ ସବିତା।" (ମଙ୍ଗଳମୟୀ ମାତା)
‘ଜୀବନ ମୃତ୍ୟୁ’ ଓ ‘ଜୀବନ ସ୍ରୋତସ୍ଵିନୀ’ କବିତାରେ ଜୀବନକୁ ଏକ ଅବିରତ ଗତିଶୀଳ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଜନ୍ମ–ମୃତ୍ୟୁ, ଆନନ୍ଦ–ବେଦନା ସବୁ ଏହି ସ୍ରୋତର ଅଂଶ; ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟ ନୁହେଁ, ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ ଅବସାନ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଭାରତୀୟ ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ। ‘ଅଧ୍ଯାତ୍ମ ଚାଷ’ ଓ ‘ଆତ୍ମ କଲ୍ଯାଣ’ କବିତାରେ ଆତ୍ମୋନ୍ନତିକୁ ଏକ ଦୀର୍ଘ ସାଧନା ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସଂଯମ ଓ ନିୟମିତ ଆତ୍ମଚର୍ଚ୍ଚା ମାଧ୍ୟମରେ ମନୁଷ୍ୟ ଆନ୍ତରିକ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ—ଏହି ଶିକ୍ଷା ଏହି କବିତାଗୁଡ଼ିକ ଦିଅନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଭାଷାରେ :- "ସାଧନା ହଳ ଚାଳିବା/ ସଦଗୁଣ ଗାର ଟାଣିବା/ ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଶାନ୍ତି, ପ୍ରେମ ମଞ୍ଜି ସବୁ ବୁଣିବା/ ଆସ ଚାଷ କରିବା / କି ଆନନ୍ଦ ପାଇବା/ ଦୁନିଆକୁ ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଶାନ୍ତି, ପ୍ରେମ ବାଣ୍ଟିବା।" (ଅଧ୍ଯାତ୍ମ ଚାଷ)
‘ନିଜେ ଦାୟୀ’ (ଏକ ଓ ଦୁଇ) କବିତାଦ୍ୱୟ ମନୁଷ୍ୟକୁ କର୍ମଦାୟିତ୍ୱର ସଚେତନତା ଦିଏ। ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଫଳ ନିଜ କର୍ମର ପରିଣାମ—ଏହି କର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଆତ୍ମବିଶ୍ଳେଷଣର ପଥ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରେ । ‘ସ୍ଥିର’ କବିତାରେ ଅସ୍ଥିର ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମନର ସନ୍ତୁଳନର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପସ୍ଥାପିତ। ସ୍ଥିର ଚିତ୍ତ ହେଉଛି ଧ୍ୟାନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମବୋଧର ମୂଳ ଆଧାର—ଏହି ସତ୍ୟକୁ କବି ସରଳ ଭାଷାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ଜଗତରେ “ସ୍ଥିର” ବୋଲି କିଛି ନାହିଁ, ଯାହାକୁ ଆମେ ସ୍ଥିର ଭାବୁ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ନିରନ୍ତର ବଦଳୁଛି।ସମୟ, ପରିସ୍ଥିତି ଓ ଚାପରେ ସତ୍ୟ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଣାଳୀ ରୂପ ବଦଳାଏ। ତେଣୁ “ଗଣ” କୁ ସଚେତନ ରହିବାକୁ ସତର୍କ କରାଇଛନ୍ତି କବି। ତାଙ୍କ ଭାଷାରେ :- "ବଦଳେ ପରିସ୍ଥିତି ଚାପରେ/ ସ୍ଥିର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ବି ବଦଳେ କାଳର କ୍ରମରେ/ ଗଣ ସ୍ଥିର ତନ୍ତ୍ରୀ ବଦଳିଛି/ ତନ୍ତ୍ରୀ ତନ୍ତ୍ର ବଦଳାଉଛି ହୁସିଆର ‘ଗଣ’।" (ସ୍ଥିର)
‘ମଧୁରତା’ କବିତାରେ ସମ୍ପର୍କର ସରଳ, ନିରାଡମ୍ବର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ମିଠା ବଚନରେ ହିଁ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ‘ସାନ୍ନିଧ୍ଯ’ ଓ ‘ଭରିଦେଇଛ’ କବିତା ମାନବ ସମ୍ପର୍କର ଆତ୍ମିକ ନିକଟତାକୁ ଉଜାଗର କରେ। ‘ସାନ୍ନିଧ୍ଯ’ କବିତାରେ କବି ଜୀବନକୁ ସଙ୍ଗୀତ ଭାବେ ଦେଖି ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ତାହାର ରାଗିଣୀ ରୂପେ କଳ୍ପନା କରିଛନ୍ତି। ପ୍ରେମିକା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଲୋକ, ଆଶା, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରେରଣା—ଯେଉଁଥିରେ ଜୀବନର ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଏ। ସ୍ମୃତି, ପ୍ରକୃତି ଓ ସଙ୍ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ କବି ଅବିରତ ସାଥିତ୍ୱ ଓ ସମର୍ଥନର ଆକାଙ୍କ୍ଷା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଶେଷରେ, ଆଶା ଓ ଭାଷାର ସହାୟତାରେ ପ୍ରିୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଜୀବନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାର୍ଥକତା ଭାବେ ମନେ କରାଯାଇଛି। ତାଙ୍କ ଭାଷାରେ :- "ଯେତେଦିନ ଥିବ ବିଜନ ବିପିନେ/ ଫୁଲ ହୋଇ ଫୁଟୁଥିବ ମୋ ଶୂନ୍ୟ କାନନେ/ ସ୍ମୃତି ! ଚାହେଁ ମୁଁ ତୁମର ଅନ୍ତିମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ/ ଆଶା ଦେଇ ଭାଷା ଦେଇ ରଖ ଶେଷ ଅନୁରୋଧ।" (ସାନ୍ନିଧ୍ୟ)
‘ଏକା’, ‘ଅପେକ୍ଷା !’ ଓ ‘ଡର’ କବିତାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରେମର ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱ—ଏକାକୀପନ, ଅନିଶ୍ଚୟ ଓ ମନର ଆଶଙ୍କାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ପ୍ରିୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନର ଭିତରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଶୂନ୍ୟତା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ୱର। ‘ଭାବନାର ଛବି’ ଓ ‘ଏକ ଅଧାଲେଖା ଗାଥା’ କବିତାରେ ସ୍ମୃତି ଓ କଳ୍ପନା ଏକାକାର ହୋଇଯାଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରିନଥିବା କଥା, ଅଧୁରା ରହିଯାଇଥିବା ସମ୍ପର୍କ—ଏଠାରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ପରିଣତ।
'ସୁଖ ଦୁଃଖ ଭାବଗତ’ ଓ ‘କାହିଁକି ଅନ୍ତର ??’ କବିତା ଦୁଇଟି ପ୍ରେମର ଦାର୍ଶନିକ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଉଠାଏ—ସମ୍ପର୍କ କାହିଁକି ବଦଳାଏ, ନିକଟତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଦୂରତା କାହିଁକି ଜନ୍ମ ନେଉଛି? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ମନକୁ ଚିନ୍ତନଶୀଳ କରେ।
ସେହିପରି ସ୍ମୃତି, ଅତୀତ ଓ ଅନୁଭବର କବିତାଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମୃତିର ନରମ ଆଲୋକରେ ଜୀବନକୁ ପୁନଃ ଦେଖିବାର ଏକ ସାହିତ୍ୟିକ ପ୍ରୟାସ। ଏଠାରେ ଅତୀତ କେବଳ ଗତକାଲି ନୁହେଁ, ବରଂ ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ଗଢ଼ିଥିବା ଅନୁଭବର ଆଧାର। କବିଙ୍କ ସ୍ମୃତିଚେତନା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାର ସ୍ପନ୍ଦନ ସାର୍ବଜନୀନ। 'ସ୍ମୃତିର ପିଲାଦିନ’ କବିତାରେ ଶୈଶବ ଜୀବନର ସରଳତା, ନିର୍ମଳ ହସ ସହିତ ପାଠକଙ୍କୁ ନିଜ ପିଲାଦିନର ସ୍ମୃତି ସହ ଆପେଆପେ ଯୋଡ଼ିଦିଏ। ‘ସ୍ମୃତି – ୨୦୨୦’ କବିତା ଏକ ଐତିହାସିକ ସମୟର ମାନବୀୟ ଅନୁଭବକୁ ଧରିରଖେ। କରୋନାର ଭୟ, ଅନିଶ୍ଚୟ, ଏକାକୀପଣ ସହିତ ଆଶା ଓ ସହନଶୀଳତା—ଏହି ସବୁ ଭାବ ଏଠାରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ। ‘ଅନୁଭବ’ କବିତାରେ ଜୀବନକୁ ପୁସ୍ତକ ଭଳି ପଢ଼ାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନୁଭବ ଏକ ଶିକ୍ଷା। ‘ଜନ୍ମଦିନେ – କବିଙ୍କୁ’ ଏକ ସମ୍ମାନସୂଚକ କବିତା, ଯେଉଁଠି ସାହିତ୍ୟ, ସୃଜନ ଓ ସମୟର ସମ୍ପର୍କକୁ ସ୍ମୃତିର ଆଲୋକରେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଏହା ପୂଜ୍ୟ ପୂଜାର ଏକ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଚାରଣ। ‘ସାଶ୍ରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି’ କବିତାରେ ବିଦାୟର ବେଦନା ଓ କୃତଜ୍ଞତା ଏକାକାର ହୋଇଛି। ଏହା ଶୋକକୁ କ୍ରନ୍ଦନ ନୁହେଁ, ସ୍ମରଣର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ। ‘ଯବନିକା’ ଜୀବନର ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତି ଅବିରତ ରହିଥାଏ—ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଏହା ଗଭୀର ଦାର୍ଶନିକ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ।
ପ୍ରକୃତି, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ସମୟ—ଏହି ତିନିର ସୂକ୍ଷ୍ମ ସମ୍ପର୍କକୁ କାବ୍ୟମୟ ଭାଷାରେ ଉଦ୍ଘାଟିତ କରିଛନ୍ତି କବି। ତା'ଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରକୃତି ହେଉଛି ଆତ୍ମାର ଆଇନା, ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ନିଜକୁ ଦେଖିପାରେ। 'ଶୀତ’ କବିତାରେ ଋତୁର ସରଳ ଶୀତଳତା ମନର ଅନ୍ତର୍ଲୀନ ନିରବତାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ। ଏଠାରେ ଶୀତ କେବଳ ପାରିବେଶିକ ନୁହେଁ, ଏକ ଆନ୍ତରିକ ଅନୁଭବ। 'ପାରିଜାତ’ ଓ ‘ଟିକିଫୁଲ’ କବିତାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରକୃତି ଉପାଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ମହାନ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଖୋଜାଯାଇଛି। ଛୋଟ ଫୁଲ ମଧ୍ୟ ଜୀବନର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ବହନ କରେ—ଏହି ଭାବ ଏଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ। ‘ଉଷା ଆଗମନେ’ କବିତାରେ ପ୍ରଭାତର ଆଲୋକ ନୂଆ ଆଶା ଓ ଆରମ୍ଭର ସୂଚକ। ରାତି ପରେ ଆସୁଥିବା ଆଲୋକ ମନକୁ ନବ ଉତ୍ସାହ ଦିଏ। 'ବିବର୍ଣ୍ଣ ବସନ୍ତ’ କବିତା ପ୍ରକୃତିର ପରିବର୍ତ୍ତନ ମାଧ୍ୟମରେ ମନୁଷ୍ୟ ମନର ବିଷାଦକୁ ଉଜାଗର କରେ। ବସନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରଙ୍ଗ ନାହିଁ—ଏହା ଆନ୍ତରିକ ଶୂନ୍ୟତାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରତୀକ।
କବିଙ୍କ ସମାଜସଚେତନ ମନୋଭାବର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ମିଳେ କିଛି କବିତାରୁ। ଏହି କବିତାମାନେ ନିରବ ଭାବରେ ପାଠକଙ୍କ ଚେତନାକୁ ଆଘାତ କରି ସଚେତନ କରେ। ଏଠାରେ କବିତା କେବଳ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରଶ୍ନ, ପ୍ରତିବାଦ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଧ୍ୟମ। ‘ଶିଖ, ଜାଗ, ସଂଗଠିତ ହୁଅ’ କବିତା ଡା. ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାରୁ ପ୍ରେରିତ ଏକ ଜାଗ୍ରତ ମନ୍ତ୍ର। ଏହା ଶିକ୍ଷା, ସଚେତନତା ଓ ଏକତାକୁ ସାମାଜିକ ମୁକ୍ତିର ମୂଳ ଆଧାର ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ।
‘ସମ୍ବିଧାନ ଦିବସରେ’ କବିତା ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଆତ୍ମାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ। ଅଧିକାର, ସମତା ଓ ନ୍ୟାୟ—ଏହି ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅନୁସରଣ କରିବାର ଆହ୍ୱାନ ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ। ‘ଆମ୍ବେଦକର ଜୟନ୍ତୀ’ କବିତା ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନୁହେଁ, ଏକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସ୍ମରଣ କରେ। ସାମାଜିକ ସମତା ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ ଓ ସଂଘର୍ଷର ଇତିହାସ ଏଠାରେ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହ ପ୍ରକାଶିତ। 'ଗରିବ ହେବାଟା ଦୋଷ’ କବିତା ସମାଜର ଅସମତା ଉପରେ ଏକ କଠୋର ପ୍ରଶ୍ନ। ଏଠାରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟକୁ ଅପରାଧ ଭାବେ ଦେଖୁଥିବା ମାନସିକତାକୁ କବି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିବାଦ କରନ୍ତି।
କବିତାରେ ଗାଁର ସରଳ ଗରିବ ମଣିଷର ଦୈନିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଅଭାବ ଓ ଅବହେଳାକୁ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଉଜାଗର କରାଯାଇଛି। ବଡ଼ ବଡ଼ ଯୋଜନା, ସ୍ଲୋଗାନ ଓ ଉପଦେଶ ଗରିବଙ୍କ ଭୋକ–ବେଦନାକୁ ଛୁଇଁପାରୁ ନାହିଁ ବୋଲି କବି ବ୍ୟଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି। ଗରିବ ହେବାକୁ ମନେ କରାଯାଉଛି ଏକ ଅପରାଧ, ଯାହାର ଭାର ସେ ଜୀବନସାରା ବୋହିଥାଏ।କବିତାଟି ସମାଜକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ—ଦୁଃଖ, ଭୋକ ଓ ଅନ୍ୟାୟରେ ପିଡ଼ିତ ମଣିଷ ପାଇଁ ଦୋଷଟି କାହାର? ତାଙ୍କ ଭାଷାରେ :- "ଅତୃପ୍ତ ଅନ୍ତର/ ଅକୁହା ବେଦନା/ ଶେଷ ହୋଇ ହୁଏନା ଶେଷ/ କାହାକୁ କହିବା/ କପାଳେ କର ମାରିବା/ ଗରିବ ହେବାଟା ଦୋଷ।" (ଗରିବ ହେବାଟା ଦୋଷ)
‘ନିଆରା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ କେନ୍ଦୁଝର’ କବିତାରେ ସେ ଅଞ୍ଚଳର ସାମାଜିକ–ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ଉଦ୍ଘାଟିତ। ଏହା ସ୍ଥାନୀୟତାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସାର୍ବଜନୀନ ଚେତନା ସହ ଯୋଡ଼େ। 'ଖୁଦ ଖୋଜା ମଣିଷ' କବିତାରେ ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକ ମଣିଷର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ସଂଘର୍ଷ ଓ ଅବହେଳିତ ଜୀବନକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି। ଜୀବନ ଚାଲିବା ପାଇଁ “ମୁଠେ ଖୁଦ” ଖୋଜି ସେ ଅଜଣା ସହର–ବଜାରରେ ଘୁରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। କବିଙ୍କ ଭାଷାରେ :- "ଖୋଜି ଖୋଜି ପ୍ରବାସକୁ ଗଲ ମିଳିବ ବୋଲି ମୁଠେ ଖୁଦ/ ଦାଦନ ଡେଣାକୁ ଝାଡି/ ଉଡି ଉଡି ପଦ ଜନପଦ/ ଅଣ୍ଡାଳି ଅଣ୍ଡାଳି/ ଅଦେଖା ମଞ୍ଚରୁ ଅଜଣା ଶୂନ୍ୟବାଣୀ ଶବ୍ଦ/ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜାଲ ବିଷବୋଳା ଦାନା।"(ଖୁଦ ଖୋଜା ମଣିଷ)
ଜୀବନର ଦୈନନ୍ଦିନ ଘଟଣା, ଉତ୍ସବ ଓ ସାଧାରଣ ଅନୁଭୂତିକୁ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଭାଷାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି କବି । ଉତ୍ସବ କେବଳ ଖୁସିର ଅବସର ନୁହେଁ, ଏକ ସାମାଜିକ ଓ ଆତ୍ମୀୟତାର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି। ‘ଦୀପାବଳି’ କବିତାକୁ ଲୋକମାନସର ଆତ୍ମାର ଆଲୋକ ଭାବେ ଦେଖାଏ। ଏଠାରେ ଦୀପାବଳି କେବଳ ଦୀପ ଜଳାଇବା ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ଏକ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆଶା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଏକତାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ। ‘ସକାଳର ଶୁଭକାମନା’ ଓ ‘ଶୁଭ ସକାଳର ଶୁଭକାମନା’ କବିତାମାନେ ଦିନକୁ ଏକ ନୂତନ ଆରମ୍ଭ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ପାଠ ଦେଉଛନ୍ତି। ସକାଳ ମାନେ ନୂତନ ସୁଯୋଗ, ନୂତନ ଆଶା ଓ ନୂତନ ଶକ୍ତି—ଏହି ଭାବନାକୁ ଏଠାରେ ମଧୁର ଭାଷାରେ ଉଦ୍ଘାଟିତ କରାଯାଇଛି।
ଶିଶୁମନ ଓ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ନେଇ ରଚିତ “ମୋ ବୁଢ଼ା ଅଜା”, “ଜୀବେଦୟା” ଓ “ହେବା ସାହାସୀ" ଆଦି କବିତା ସବୁ ଶିଶୁସାହିତ୍ୟର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ—ମନୋରଞ୍ଜନ ସହ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଗଠନ—କୁ ସଫଳତାର ସହିତ ପୂରଣ କରିଛି। “ଜୀବେଦୟା” କବିତାଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସହଜ କଥାବସ୍ତୁ ମାଧ୍ୟମରେ ଗଭୀର ମାନବୀୟ ମୂଲ୍ୟକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛି। ପକ୍ଷୀଟିର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ କିଶୋରୀର କରୁଣାମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶିଶୁମନରେ ଦୟା, ସହାନୁଭୂତି ଓ ଅହିଂସାର ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ କରେ। “ହେବା ସାହାସୀ” କବିତାରେ ଇତିହାସ ଓ ଦେଶପ୍ରେମକୁ ଶିଶୁମନ ପାଇଁ ସହଜ ଓ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି। ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କର ବଳିଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ସାହସ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ଦେଶପ୍ରେମର ଆଦର୍ଶକୁ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖାଯାଇଛି। “ମୋ ବୁଢ଼ା ଅଜା” କବିତାଟି ଗୋଟିଏ ସ୍ନେହମୟ ପରିବାରିକ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଦେଇଛି। ନିତିଆ ଅଜାଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଆଚରଣ, ମଜାଳିଆ କଥା, ବିଡ଼ି, ଖବରକାଗଜ—ଏସବୁ ମାଧ୍ୟମରେ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଣା ସମୟର ସାଜସଜ୍ଜା ଶିଶୁମନରେ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠିଛି। ଏହା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ନେହ ଶିଖାଏ। ତେଣୁ ସେ ଲେଖନ୍ତି :- "ଆମ ନିତିଆ ଅଜା/ ଖାଉଥିଲେ ଦିନେ ନଡ଼ିଆ ଓ ଭୂଜା/ ଗୋଡି ପଥର ବି ଚୋବୁୟୁ ଥିଲେ ଏବେ ଖାଉଛନ୍ତି ଖଜା/ ଆମ ନିତିଆ ଅଜା/ ପଢ଼ନ୍ତି ଖବର ତାଜା/ ଟାଣନ୍ତି ବିଡି/ ଭସ ଭସ ଧୂଆଁକୁ ଛାଡି/ ଚିଡନ୍ତି ଆଇ ବୁଢ଼ୀ/ ଥଟ୍ଟା କରନ୍ତି ରହଲୋ ବୁଢ଼ୀ/ ତୋ ପାନଖିଆ ଛଡେଇ ଦେବି/ ପାଇବୁ ପାନେ ମଜା/ ଆମ ନିତିଆ ଅଜା/ ଆଲମାରିଟା ବହିରେ ସଜା/ କୋଉ ଜମାନା ପୁରାଣ ପୋଥି ତାଳ ପତରିଆ ଖେଜା।" (ମୋ ବୁଢ଼ା ଅଜା)
“କବିତା ମଞ୍ଜୁଷା” ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ଓ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ କବିତା ସଂଗ୍ରହ। ଭାଷା ସରଳ, କିନ୍ତୁ ଭାବ ଗଭୀର; ଦୃଷ୍ଟି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ, କିନ୍ତୁ ଅନୁଭବ ସାର୍ବଜନୀନ। ଏହି ସଂକଳନ ପାଠକଙ୍କୁ କେବଳ କବିତା ପଢ଼ିବାର ଆନନ୍ଦ ଦିଏନି, ବରଂ ନିଜ ଜୀବନକୁ ନୂଆ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବାର ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ଏହା ଏକ ସାର୍ଥକ, ସମ୍ମାନନୀୟ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଯୋଗଦାନ। ନିଜ ଜୀବନର ଅଭାବ ଓ ବେଦନାକୁ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରି, କବି ପାଠକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଆଶା, ଆଲୋକ ଓ ମୂଲ୍ୟବୋଧର କଥା ରଖିଛନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ଏହି ବହିଟି ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପାଠକାଦୃତ ହେବ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ମରଣୀୟ ସଙ୍କଳନ ହୋଇ ରହିବ।
******
ସତ୍ୟବାଦୀ ହାଇସ୍କୁଲ, ଧଣ୍ଡାମାଲ, ଦେଓଗାଁ
ବଲାଙ୍ଗୀର. ମୋ. ୮୯୧୭୩୯୭୩୪
ଉପସ୍ଥାପନା ବାବୁଲାଲ ପଲେଇ
ମୋବାଇଲ୍ ୯୪୩୭୧୫୨୯୩୬