మర్రి నరేష్ నేటి వార్త : సామాన్య ప్రజలకు, ప్రస్తుత బిజినెస్ చట్టాలు, భారత రాజ్యాంగ హక్కులు, న్యాయస్థాన హక్కులు, ఎలా ఉన్నాయి పూర్తి సమాచారం

2026 నాటికి భారత దేశ చట్టపరమైన వ్యవస్థలో సామాన్యుడికి మేలు చేసేలా ఎన్నో విప్లవాత్మక మార్పులు వచ్చాయి వాటన్నిటిని కుప్తంగా మీముదుకి అల్ ఇండియా మీడియా ఈరోజు ప్రధాన వార్త విశేషాలు ఇక వివరాల్లోకి వెళ్తే


సామాన్యుడికి 'వ్యాపార' వెసులుబాటు (Business Laws)

​ప్రస్తుత చట్టాలు కేవలం పెద్ద కంపెనీలకే కాకుండా చిన్న వ్యాపారులకు సామాన్య పౌరులకు కూడా ఎంతో సులభతరంగా మారాయి
​సరళీకృత GST 2.0 గతంలో ఉన్న సంక్లిష్టమైన పన్ను రేట్ల స్థానంలో ఇప్పుడు ప్రధానంగా 5% మరియు 18% అనే రెండు స్లాబ్‌లు మాత్రమే అమల్లోకి వచ్చాయి దీనివల్ల నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు తగ్గడమే కాకుండా చిన్న వ్యాపారులకు పన్ను చెల్లింపు సులభమైంది

​కొత్త ఇన్‌కమ్ టాక్స్ రూల్స్ 2026 పన్ను ఫారమ్‌ల సంఖ్యను తగ్గించి అంతా 'ఆటోమేటెడ్' చేశారు సామాన్య పౌరుడు కూడా ఎవరి సహాయం లేకుండా తన ఐటి రిటర్న్స్‌ను సులభంగా దాఖలు చేసుకునేలా వ్యవస్థ రూపొందింది

వ్యాపార సంస్థలు సామాన్యుల ఫోన్ నంబర్లు వ్యక్తిగత వివరాలను ఇష్టానుసారం వాడకుండా కఠినమైన నియమాలు అమల్లోకి వచ్చాయి

రాజ్యాంగ హక్కులు - మీ కవచం (Fundamental Rights)

​భారత రాజ్యాంగం కల్పించిన ప్రాథమిక హక్కులు ఇప్పుడు మరింత పటిష్టంగా అమలు అవుతున్నాయి ​సమానత్వపు హక్కు ఆర్టికల్ 14-18 కులం మతం లేదా లింగ భేదం లేకుండా అందరికీ ప్రభుత్వ పథకాల్లో ఉద్యోగాల్లో సమాన అవకాశాలు లభిస్తున్నాయి ఆర్టికల్ 21 ఇంటర్నెట్ యుగంలో 'ప్రైవసీ'ని కూడా సుప్రీంకోర్టు ప్రాథమిక హక్కుగా గుర్తించింది మీ అనుమతి లేకుండా మీ డిజిటల్ డేటాను ఎవరూ సేకరించకూడదు
​విద్యా హక్కు ఆర్టికల్ 21A 14 ఏళ్ల లోపు పిల్లలందరికీ ఉచిత నిర్బంధ విద్య ఇప్పుడు మరింత కఠినంగా అమలు చేయబడుతోంది

న్యాయస్థానాలు - చేరువలో న్యాయం (Judiciary Rights)

​కోర్టుకు వెళ్లడం అంటే భయపడే రోజులు పోతున్నాయి న్యాయవ్యవస్థ ఇప్పుడు సామాన్యుడి ముంగిట ఉంది ​e-Sewa Kendras ప్రతి జిల్లా కోర్టులోనూ ఇ-సేవా కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేశారు ఇక్కడ సామాన్యులు తమ కేసు స్టేటస్‌ను సులభంగా తెలుసుకోవచ్చు ​టెలీ-లా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని ప్రజలు తమ సమస్యల గురించి 14454 అనే టోల్ ఫ్రీ నంబర్ లేదా మొబైల్ యాప్ ద్వారా నేరుగా లాయర్ల నుండి ఉచిత సలహాలు పొందవచ్చు ముఖ్యంగా సీనియర్ సిటిజన్లు మహిళలు పిల్లలకు సంబంధించిన కేసుల కోసం 'ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టుల' సంఖ్యను పెంచారు పాత బ్రిటిష్ కాలం నాటి చట్టాల స్థానంలో వచ్చిన కొత్త చట్టాలు శిక్షల కంటే 'న్యాయం' అందించడంపై ఎక్కువ దృష్టి పెడుతున్నాయి
​ముఖ్యమైన గమనిక
​"న్యాయం ఆలస్యమైతే అది న్యాయం నిరాకరించబడినట్లే" (Justice delayed is justice denied) అనే మాటను నిజం చేస్తూ ప్రస్తుతం కోర్టులు వీడియో కాన్ఫరెన్స్ (Virtual Hearings) ద్వారా ఇంటి నుండే వాదనలు వినిపించే వెసులుబాటును పెంచుతున్నాయి ప్రస్తుత వ్యవస్థలో సామాన్యుడికి తన హక్కుల పట్ల అవగాహన ఉంటే ఏ వ్యాపార సంస్థ లేదా అధికారి మిమ్మల్ని ఇబ్బంది పెట్టలేరు

భారతదేశంలో పాత 44 కార్మిక చట్టాలను క్రమబద్ధీకరించి వాటిని నాలుగు ప్రధాన లేబర్ కోడ్‌లు గా మార్చడం జరిగింది ఈ మార్పుల వల్ల సామాన్య కార్మికులకు ఉద్యోగులకు కలిగే ప్రయోజనాలను సులభం

​వేతనాల కోడ్ (Code on Wages 2019)

​ఇది కార్మికులందరికీ కనీస వేతనం అందేలా చూస్తుంది దేశవ్యాప్తంగా ఏ రంగంలో పనిచేస్తున్నా ప్రభుత్వం నిర్ణయించిన కనీస వేతనం కంటే తక్కువ జీతం ఇవ్వడం నేరం ఒకే రకమైన పనికి పురుషులకైనా మహిళలకైనా సమానమైన వేతనం అందించాలి జీతాన్ని నిర్ణీత సమయంలోగా నెలవారీ వారానికి లేదా రోజువారీ తప్పనిసరిగా చెల్లించాలి

​సామాజిక భద్రత కోడ్ (Code on Social Security, 2020)

​ఇది కార్మికుల భవిష్యత్తు ఆరోగ్యానికి రక్షణ కల్పిస్తుంది

​ఈపీఎఫ్ (EPF) ఈఎస్ఐ (ESI) సౌకర్యాలు కేవలం పెద్ద కంపెనీలకే కాకుండా చిన్న చిన్న సంస్థల కార్మికులకు కూడా వర్తించేలా విస్తరించారు
​గిగ్ వర్కర్లు స్విగ్గీ, జొమాటో వంటి యాప్-ఆధారిత డెలివరీ బాయ్స్ ఫ్రీలాన్సర్లకు కూడా సామాజిక భద్రత కల్పించేలా ప్రత్యేక నిధులు ఏర్పాటు చేశారు నిర్ణీత కాలం పనిచేసిన తర్వాత ఉద్యోగికి లభించే గ్రాట్యుటీ ప్రయోజనాలు మరింత సులభతరం అయ్యాయి

పారిశ్రామిక సంబంధాల కోడ్ (Industrial Relations Code, 2020)

​యజమాని కార్మికుడి మధ్య వివాదాలను పరిష్కరించడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది కార్మికులకు ఏదైనా సమస్య ఎదురైతే కోర్టుల చుట్టూ తిరగకుండా ట్రిబ్యునల్స్ ద్వారా వేగంగా పరిష్కరించుకోవచ్చు ఏదైనా సంస్థను మూసివేయాలన్నా లేదా ఉద్యోగులను తొలగించాలన్నా ముందుగా నోటీసు ఇవ్వడం నష్టపరిహారం చెల్లించడం తప్పనిసరి

​వృత్తిపరమైన భద్రత & ఆరోగ్య కోడ్ (OSH Code, 2020)

​పని చేసే చోట కార్మికుల ఆరోగ్యం రక్షణ గురించి ఇది వివరిస్తుంది రోజుకు 8 గంటల పని సమయం ప్రామాణికంగా ఉంటుంది అంతకంటే ఎక్కువ పని చేస్తే 'ఓవర్ టైం' (OT) చెల్లించాలి రాత్రి షిఫ్టుల్లో మహిళలు పనిచేసేటప్పుడు వారి భద్రత రవాణా సౌకర్యాలను కల్పించాల్సిన బాధ్యత యజమానిదే ఏడాదికి నిర్ణీత సంఖ్యలో చెల్లింపుతో కూడిన సెలవులు (Paid Leaves) పొందే హక్కు ప్రతి కార్మికుడికి ఉంది ​

కార్మికులకు అందుబాటులో ఉన్న ముఖ్యమైన హక్కులు

మీకు సరైన కారణం లేదా నోటీసు లేకుండా ఉద్యోగం నుండి తీసేస్తే మీరు లేబర్ కమిషనర్‌కు ఫిర్యాదు చేయవచ్చు పని ప్రదేశంలో ప్రమాదం జరిగితే పూర్తి వైద్య ఖర్చులు నష్టపరిహారం పొందే హక్కు ఉంది కంపెనీ లాభాల్లో ఉన్నప్పుడు కార్మికులకు బోనస్ అందించడం చట్టరీత్యా అవసరం

ఈపీఎఫ్ (EPF - Employees' Provident Fund)

​దీనిని మనం సాధారణంగా రిటైర్మెంట్ ఫండ్ అని పిలుస్తాం ఇది కార్మికుడి భవిష్యత్తు వృద్ధాప్య కాలంలో ఆర్థిక భరోసా కోసం ఉద్దేశించినది
​కటింగ్ జమ మీ ప్రాథమిక జీతం (Basic Pay + DA) నుండి 12% కట్ అవుతుంది అంతే మొత్తాన్ని (12%) మీ యజమాని కూడా జమ చేయాలి ప్రభుత్వం దీనిపై ప్రతి ఏటా ఆకర్షణీయమైన వడ్డీని (సుమారు 8% పైగా) ఇస్తుంది వీటిని ​ఎప్పుడు తీసుకోవచ్చు ఉద్యోగం మానేసిన రెండు నెలల తర్వాత పూర్తి సొమ్ము తీసుకోవచ్చు ​అత్యవసర పరిస్థితుల్లో (ఇల్లు కట్టుకోవడం, అనారోగ్యం, పిల్లల పెళ్లి) కొంత భాగాన్ని విత్‌డ్రా చేసుకోవచ్చు యజమాని జమ చేసే 12% లో కొంత భాగం (8.33%) పెన్షన్ ఫండ్‌కు వెళ్తుంది దీనివల్ల 58 ఏళ్ల తర్వాత మీకు నెలవారీ పెన్షన్ లభిస్తుంది

ఈఎస్ఐ (ESI - Employees' State Insurance)

​కార్మికులు వారి కుటుంబ సభ్యులకు అందించే ప్రభుత్వ హెల్త్ ఇన్సూరెన్స్
​ఎవరికి వర్తిస్తుంది...? నెలకు రూ. 21,000 లోపు జీతం ఉండి 10 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది పనిచేసే సంస్థల్లో ఇది వర్తిస్తుంది ఉద్యోగి జీతం నుండి కేవలం 0.75% యజమాని 3.25% చెల్లిస్తారు ​వీటిని ఈఎస్ఐ ఆసుపత్రుల్లో కార్మికుడికి అతని భార్య పిల్లలు తల్లిదండ్రులకు ఉచిత వైద్యం అందుతుంది అనారోగ్యం వల్ల సెలవు పెడితే ఆ రోజులకు జీతంలో కొంత భాగాన్ని ఈఎస్ఐ చెల్లిస్తుంది మహిళా కార్మికులకు 26 వారాల పాటు జీతంతో కూడిన సెలవులు లభిస్తాయి పనిలో ప్రమాదం జరిగి వైకల్యం కలిగితే లేదా మరణిస్తే కుటుంబానికి పెన్షన్ అందుతుంది

​మీరు వీటిని ఎలా చెక్ చేసుకోవాలి....?

​UAN నంబర్: మీ కంపెనీ మీకు ఇచ్చే యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) ద్వారా మీ పీఎఫ్ బ్యాలెన్స్‌ను EPFO Portal లేదా UMANG యాప్‌లో ఎప్పుడైనా చూసుకోవచ్చు మీకు ఈఎస్ఐ కటింగ్ అవుతుంటే మీ యజమానిని అడిగి పెచన్ కార్డు తీసుకోవాలి ఇది ఉంటేనే ఆసుపత్రిలో ఉచిత సేవలు లభిస్తాయి మీ జీతంలో పీఎఫ్, ఈఎస్ఐ కట్ అవుతూ కూడా యజమాని వాటిని ప్రభుత్వానికి జమ చేయకపోతే అది నేరం అటువంటి సందర్భంలో మీరు లేబర్ ఆఫీస్‌లో ఫిర్యాదు చేయవచ్చు