మర్రి నరేష్ నేటి ప్రత్యేక కథనం : మీడియా పాత్ర... మీడియా హక్కులు.. మీడియా అంక్షలు.. మీడియా బాధ్యతలు..

మీడియా అనేది సమాచారాన్ని ప్రజలకు చేరవేయడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. మీడియా సంస్థలు వార్తలను ప్రసారం చేసేటప్పుడు అటు అవకాశాలను కల్పిస్తూనే, ఇటు కొన్ని నిబంధనలు లేదా ఆంక్షలను కూడా విధిస్తుంటాయి.

​దీనిని రెండు కోణాల్లో అర్థం చేసుకోవచ్చు:

​1. మీడియా కల్పించే అవకాశాలు (Opportunities)
​మీడియా సాధారణ పౌరులకు సమాజానికి అనేక అవకాశాలను ఇస్తుంది ​అభిప్రాయ వ్యక్తీకరణ సామాన్యులు కూడా తమ సమస్యలను ప్రభుత్వం దృష్టికి తీసుకెళ్లడానికి ఒక వేదికను కల్పిస్తుంది.

​అవగాహన: విద్య, ఆరోగ్యం, చట్టాలు ప్రభుత్వ పథకాలపై ప్రజలకు అవగాహన కల్పిస్తుంది.

​ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ:

తప్పులను ఎండగట్టడం ద్వారా ప్రభుత్వాలను జవాబుదారీగా ఉంచుతుంది.

​టాలెంట్ గుర్తింపు: సోషల్ మీడియా డిజిటల్ మీడియా ద్వారా కళాకారులు, రచయితలు తమ నైపుణ్యాన్ని ప్రపంచానికి చాటుకునే అవకాశం ఉంది.

​2. మీడియాపై ఉండే ఆంక్షలు (Restrictions/Constraints)
​మీడియా స్వేచ్ఛగా ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని పరిమితులు కచ్చితంగా ఉంటాయి ఇవి ప్రధానంగా మూడు రకాలు

​A. రాజ్యాంగపరమైన ఆంక్షలు
భారత రాజ్యాంగంలోని 19(2) అధికరణం ప్రకారం మీడియాకు పూర్తి స్వేచ్ఛ ఉన్నా, ఈ క్రింది సందర్భాల్లో ఆంక్షలు ఉంటాయి ​దేశ సార్వభౌమాధికారం, సమగ్రతకు భంగం కలిగే వార్తలు. ​విదేశాలతో ఉన్న స్నేహ సంబంధాలు దెబ్బతినేలా ఉండకూడదు.
​కోర్టు ధిక్కరణ (Contempt of Court) చేయకూడదు ​అశ్లీలత లేదా వ్యక్తిగత గౌరవానికి భంగం కలిగించే వార్తలు (Defamation)

​B. నైతిక ఆంక్షలు (Self-Regulation):
జర్నలిజం విలువల ప్రకారం మీడియా పాటించాల్సినవి
​నిజ నిర్ధారణ ఊహాగానాలను వార్తలుగా ప్రసారం చేయకూడదు
​హింసను ప్రేరేపించవద్దు మతపరమైన లేదా కులపరమైన గొడవలను రేకెత్తించేలా వార్తలు ఉండకూడదు ​బాధితుల

గోప్యత: ముఖ్యంగా అత్యాచార బాధితులు లేదా మైనర్ల పేర్లు, ఫోటోలు బయటపెట్టకూడదు.

​C. యాజమాన్య/రాజకీయ ఆంక్షలు ఇది ప్రస్తుత కాలంలో ఎక్కువగా కనిపిస్తోంది మీడియా సంస్థల వెనుక ఉన్న రాజకీయ పార్టీలు లేదా కార్పొరేట్ శక్తుల ప్రయోజనాల కోసం కొన్ని వార్తలను సెన్సార్ చేయడం లేదా దాచిపెట్టడం జరుగుతుంది

​మీడియాకు 'అపరిమితమైన స్వేచ్ఛ' లేదు. బాధ్యతాయుతమైన సమాజాన్ని నిర్మించడానికి స్వేచ్ఛ నియంత్రణ రెండూ సమానంగా ఉండాలి

మీడియా రంగానికి సంబంధించి ఆధునిక కాలంలో మీడియా అంటే కేవలం టీవీ, పేపర్లు మాత్రమే కాదు, సోషల్ మీడియా (YouTube, X, Facebook) కూడా ఇందులో ప్రధాన భాగమే

​1. మీడియా కల్పించే అద్భుతమైన అవకాశాలు (Opportunities)
​మీడియా అనేది సమాజానికి ఒక కన్ను వంటిది.

మీడియా కల్పించే అవకాశాలు ఇవే:

​సమాచార విప్లవంప్రపంచంలో ఎక్కడ ఏం జరుగుతుందో నిమిషాల్లో తెలుసుకునే అవకాశం ఇది ప్రజలను విజ్ఞానవంతులుగా మారుస్తుంది ​ప్రజా గొంతుక (Giving Voice): రాజకీయ నాయకులు లేదా అధికారులు తప్పు చేసినప్పుడు, బాధితులు మీడియా ద్వారా తమ గోడును వెళ్లబోసుకోవచ్చు
​ఉపాధి అవకాశాలు జర్నలిస్టులు, ఫోటోగ్రాఫర్లు, వీడియో ఎడిటర్లు, కంటెంట్ క్రియేటర్లకు లక్షలాది ఉద్యోగ అవకాశాలు లభిస్తున్నాయి.
​వ్యాపార అభివృద్ధి: చిన్న వ్యాపారస్తుల నుండి పెద్ద కంపెనీల వరకు తమ ఉత్పత్తులను ప్రకటనల ద్వారా ప్రజలకు చేరువ చేసుకునే అవకాశం ఉంది.

​సామాజిక మార్పు: వరకట్నం, బాల్యవివాహాలు, పర్యావరణ పరిరక్షణ వంటి అంశాలపై మీడియా నిరంతరం చర్చలు జరపడం ద్వారా సమాజంలో మార్పు తీసుకువస్తుంది.

​2. మీడియాపై ఉన్న ఆంక్షలు పరిమితులు (Restrictions)
​మీడియాకు స్వేచ్ఛ ఉన్నప్పటికీ, బాధ్యతారాహిత్యంగా వ్యవహరించకుండా ప్రభుత్వం చట్టాలు కొన్ని ఆంక్షలు విధిస్తాయి.

​A. చట్టపరమైన ఆంక్షలు (Legal Restrictions):
​దేశ భద్రత: దేశ రక్షణకు సంబంధించిన రహస్యాలను (ఉదా: సైనిక కదలికలు) బయటపెట్టకూడదు.
​కోర్టు ధిక్కరణ: న్యాయస్థానాల్లో విచారణలో ఉన్న కేసుల తీర్పులను ప్రభావితం చేసేలా వార్తలు రాయకూడదు.
​పరువు నష్టం (Defamation): తప్పుడు ఆధారాలతో ఒక వ్యక్తి గౌరవానికి భంగం కలిగిస్తే సదరు మీడియా సంస్థపై సివిల్ లేదా క్రిమినల్ కేసులు వేసే అవకాశం ఉంది.
​కాపీరైట్ చట్టాలు: ఇతరుల కంటెంట్‌ను లేదా సమాచారాన్ని అనుమతి లేకుండా వాడుకోవడంపై ఆంక్షలు ఉంటాయి.

​B. ప్రసార నిబంధనలు (Broadcasting Codes)
​అశ్లీలత అసభ్యకరమైన దృశ్యాలను లేదా భాషను ప్రసారం చేయకూడదు.
​మత సామరస్యం విద్వేషపూరిత ప్రసంగాలు (Hate Speech) చేసి మతాల మధ్య చిచ్చు పెట్టే వార్తలపై కఠిన నిషేధం ఉంటుంది.
​కేబుల్ టీవీ నెట్‌వర్క్ చట్టం టీవీ ఛానళ్లు ఏవి పడితే అవి ప్రసారం చేయకుండా కేంద్ర సమాచార శాఖ పర్యవేక్షిస్తుంది

​C. డిజిటల్ మీడియా / సోషల్ మీడియా ఆంక్షలు (IT Rules):
​ప్రస్తుతం సోషల్ మీడియాలో వచ్చే ఫేక్ న్యూస్‌ను అరికట్టడానికి ప్రభుత్వం IT Rules 2021 తీసుకువచ్చింది.
​ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా కుట్రలు చేసినా లేదా అబద్ధపు ప్రచారాలు చేసినా సదరు అకౌంట్లను నిలిపివేసే అధికారం ప్రభుత్వానికి ఉంది.

​3. మీడియా ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు (Challenges/Drawbacks)
​అవకాశాలు, ఆంక్షలు పక్కన పెడితే మీడియాలో కొన్ని లోపాలు కూడా ఉన్నాయి:
​పెయిడ్ న్యూస్ (Paid News): డబ్బులు తీసుకుని రాజకీయ నాయకులకు అనుకూలంగా వార్తలు రాయడం.

​సెన్సేషనలిజం: కేవలం వ్యూస్ లేదా టీఆర్‌పీ రేటింగ్స్ కోసం చిన్న విషయాన్ని పెద్దదిగా చేసి చూపించడం (Breaking News సంస్కృతి).
​అజెండా సెట్టింగ్: కొన్ని మీడియా సంస్థలు నిర్దిష్ట రాజకీయ పార్టీలకు అనుకూలంగా పని చేస్తూ ప్రజల ఆలోచనా విధానాన్ని ప్రభావితం చేస్తున్నాయి

మీడియా అవకాశాలు ఆంక్షలు అనే ఈ రెండింటి గురించి మరింత క్లుప్తంగా,ఆ రెండింటి మధ్య ఉన్న ముఖ్యమైన తేడా

​1. మీడియా కల్పించే అవకాశాలు (Opportunities)
​మీడియా ద్వారా సమాజానికి వ్యక్తులకు కలిగే ప్రధాన ప్రయోజనాలు ​సమాచార వేదిక ప్రపంచంలో ఎక్కడ ఏం జరిగినా క్షణాల్లో మనకు చేరుతుంది. ఇది ప్రజలను అప్రమత్తం చేస్తుంది.
​ప్రజాస్వామ్య రక్షణ తప్పు చేసే అధికారులను, రాజకీయ నాయకులను ప్రశ్నించే అధికారం మీడియాకు ఉంది. తద్వారా సామాన్యుడికి న్యాయం జరిగే అవకాశం ఉంటుంది.

​ప్రతిభకు గుర్తింపు:

ఇప్పుడున్న డిజిటల్ మీడియా ద్వారా ఎవరైనా తమలోని కళను (పాటలు, వంటలు, నటన) ప్రపంచానికి చూపించి సెలబ్రిటీలు అయ్యే అవకాశం ఉంది.

​విద్యా ఉపాధి:

అనేక రకాల పోటీ పరీక్షలకు సమాచారం, ఉద్యోగ నోటిఫికేషన్లు మీడియా ద్వారానే మనకు అందుతున్నాయి.

​2. మీడియాపై విధించే ఆంక్షలు (Restrictions)
​మీడియా తన పరిధి దాటకుండా ప్రభుత్వం చట్టాలు కొన్ని పరిమితులు విధిస్తాయి
​శాంతి భద్రతలు సమాజంలో గొడవలు రేపేలా, కుల మతాల మధ్య చిచ్చు పెట్టేలా వార్తలు ప్రసారం చేయకూడదు. అలా చేస్తే ప్రభుత్వం ఆ ఛానల్ లేదా వెబ్‌సైట్‌ను నిషేధిస్తుంది.
​వ్యక్తిగత గోప్యత (Privacy) ఒకరి అనుమతి లేకుండా వారి వ్యక్తిగత జీవితంలోకి తొంగి చూడటం లేదా వారి ప్రతిష్టను దెబ్బతీసేలా అబద్ధపు వార్తలు (Fake News) రాయడంపై చట్టపరమైన ఆంక్షలు ఉన్నాయి.

​దేశ భద్రత:

సైన్యానికి సంబంధించిన రహస్యాలు లేదా దేశ రక్షణకు ముప్పు కలిగించే విషయాలను మీడియా బయటపెట్టకూడదు.
​న్యాయస్థాన గౌరవం: కోర్టులో విచారణలో ఉన్న విషయాలపై తీర్పును ప్రభావితం చేసేలా చర్చలు పెట్టకూడదు.

మీడియాలో అవకాశాలు ఆంక్షలు గురించి రెండే ముఖ్యమైన పాయింట్లలో వివరిస్తున్నాను

​1. మీడియా కల్పించే రెండు ప్రధాన అవకాశాలు

​ప్రశ్నించే హక్కు:

సామాన్యులకు ఉన్న సమస్యలను ప్రభుత్వం దృష్టికి తీసుకెళ్లి, పరిష్కారం లభించేలా చేస్తుంది. ఇది ప్రజల గొంతుకగా మారుతుంది.

​ప్రపంచ జ్ఞానం:

విద్య, ఉద్యోగ అవకాశాలు మరియు ప్రపంచ పరిణామాలను ఇంటి వద్దకే చేరవేసి, మనుషులను విజ్ఞానవంతులుగా మారుస్తుంది.

​2. మీడియాపై ఉన్న రెండు ప్రధాన ఆంక్షలు

​విద్వేషపూరిత వార్తల నిషేధం:

సమాజంలో మతపరమైన లేదా కులపరమైన గొడవలు సృష్టించేలా వార్తలు ఇవ్వకూడదు ప్రజల మధ్య శాంతిని కాపాడటం మీడియా ప్రాథమిక విధి ​వ్యక్తిగత

గోప్యత పరువు నష్టం:

ఎవరినైనా వ్యక్తిగతంగా కించపరుస్తూ అబద్ధాలు ప్రచారం చేయకూడదు. ఒకరి గౌరవానికి భంగం కలిగిస్తే చట్టపరమైన శిక్షలు ఉంటాయి.
​మీడియా అనేది సమాజానికి ఒక ఆయుధం లాంటిది; దీన్ని బాధ్యతాయుతంగా వాడటం చాలా ముఖ్యం.