વિકાસ કે વિનાશ? અદાણીના પ્રોજેક્ટ્સ માટે લાખો વૃક્ષોની બલિ!"ઝેરી હવા અને રોગચાળો: જંગલોના નિકંદનથી સામાન્ય જનતા સંકટમાં!"

વિકાસનો ભોગ? દેશભરમાં અદાણી પ્રોજેક્ટ્સને કારણે ૧૦ લાખથી વધુ વૃક્ષો પર કુહાડીનો ખતરો; ઝેરી હવા અને રોગચાળાનું જોખમ સામાન્ય જનતા ભોગવે છે.

ભારતની સૌથી મોટી કોર્પોરેટ શક્તિ, અદાણી ગ્રુપ, દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં તેના મહત્ત્વાકાંક્ષી માઇનિંગ, પાવર અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સને લઈને પર્યાવરણીય વિવાદના કેન્દ્રમાં છે. છત્તીસગઢના ગાઢ જંગલોથી લઈને મધ્ય પ્રદેશના હાથી કોરિડોર સુધી, અનેક ઇકો-સેન્સિટિવ વિસ્તારોમાં હજારો હેક્ટર જંગલની જમીન આ ગ્રુપને ફાળવવામાં આવી છે. નિષ્ણાતોના અંદાજ મુજબ, આ પ્રોજેક્ટ્સના કારણે દેશભરમાં ૧૦ લાખથી વધુ વૃક્ષોનું નિકંદન નીકળી જવાનો ભય છે.

છત્તીસગઢ: હસદેવ અરંદ પર બેવડો હુમલો
છત્તીસગઢનું હસદેવ અરંદ જંગલ, જેને 'મધ્ય ભારતનું ફેફસું' કહેવામાં આવે છે, તે અદાણી ગ્રુપના કોલસાની ખાણકામની ગતિવિધિઓનું મુખ્ય લક્ષ્ય છે. અહીંની ખાણો ભલે સરકારી માલિકીની હોય, પરંતુ તેનું સંચાલન અને વિકાસ (MDO) અદાણી ગ્રુપની કંપનીઓ કરે છે.

કુલ જમીન: હસદેવ વિસ્તારમાં પારસા ઈસ્ટ અને કાંતા બસન (PEKB) તથા પારસા કોલ બ્લોક્સ માટે કુલ ૨,૭૦૦ હેક્ટરથી વધુ જંગલની જમીન ડાયવર્ટ કરવામાં આવી છે.

વૃક્ષોની સંખ્યા: માત્ર PEKB અને પારસા બ્લોકના બીજા તબક્કામાં લગભગ ૪.૫ લાખથી ૫ લાખ (૫,૦૦,૦૦૦) વૃક્ષોને કાપવાની મંજૂરી મેળવવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે.

સ્થાનિક આદિવાસી સમુદાયો 'હસદેવ બચાવો' આંદોલન હેઠળ આક્ષેપ કરી રહ્યા છે કે વન અધિકાર કાયદાનું ઉલ્લંઘન થઈ રહ્યું છે અને તેમના જીવનનો આધાર છીનવાઈ રહ્યો છે.

મધ્ય પ્રદેશ: હાથીઓના રસ્તામાં ખાણકામ
મધ્ય પ્રદેશના સિંગરૌલી જિલ્લામાં આવેલા ગાઢ જંગલોમાં ધીરૌલી કોલ બ્લોક માટે આશરે ૧,૪૦૦ હેક્ટર જંગલની જમીન ફાળવવામાં આવી છે. આ વિસ્તાર હાથીઓના કોરિડોરનો ભાગ છે. પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ્સ મુજબ, અહીં ૫.૭ લાખથી વધુ વૃક્ષો કાપવાની તૈયારી છે, જે માનવ-હાથી સંઘર્ષમાં વધારો કરી શકે છે.

⚠️ પરિણામ: ઝેરી હવા અને વધતો રોગચાળો ⚠️
દેશના અનેક શહેરોની હવા આજે 'ઝેરી' બની ગઈ છે, જેનું એક મોટું કારણ મોટા પાયે થઈ રહેલો જંગલોનો નાશ છે. વૃક્ષો જમીન, પાણી અને હવાને શુદ્ધ કરવાનું કુદરતી કાર્ય કરે છે, પરંતુ વિકાસના નામે આ પ્રાકૃતિક વ્યવસ્થાને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડવામાં આવી રહ્યું છે.

આ બાબતે પર્યાવરણવિદો અને સામાજિક કાર્યકરોનો આક્રોશ છે:

"આજે ભારતનાં મોટાભાગનાં શહેરોમાં લોકો ઝેરી હવા શ્વાસમાં લેવા મજબૂર છે. જંગલો અને વૃક્ષોનો નાશ કરીને પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડવાનું જે મોટું સંકટ માનવજાત ઊભું કરી રહી છે, તેનું પરિણામ આવનારા સમયમાં અત્યંત ઘાતક સાબિત થશે."

આરોગ્ય સંકટ: મોટા પાયે ધૂળ અને પ્રદૂષણ ફેલાવતા ઉદ્યોગો અને જંગલોના અભાવને કારણે લોકોમાં શ્વાસ સંબંધિત રોગચાળો ફાટી નીકળશે અને માંદગીના કિસ્સાઓમાં ભયજનક વધારો થશે.

સ્વાર્થી વિકાસ: સામાન્ય જનતાનો આરોગ્ય ભોગવાઈ રહ્યો છે કારણ કે, સરકાર અને અમુક ઉદ્યોગપતિઓ પોતાના અંગત સ્વાર્થ માટે પર્યાવરણના નિયમોને નેવે મૂકીને કુદરતને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે. પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડીને કરવામાં આવેલો આ 'વિકાસ' અંતે સામાન્ય જનતા માટે જ મોટો સંકટ ઊભો કરી રહ્યો છે.

સરકાર અને કંપનીનો પક્ષ
સરકાર અને અદાણી ગ્રુપનું કહેવું છે કે આ પ્રોજેક્ટ્સ દેશની ઉર્જા સુરક્ષા માટે અનિવાર્ય છે અને કંપની દ્વારા 'વળતર સ્વરૂપે વૃક્ષારોપણ' (Compensatory Afforestation) કરવામાં આવી રહ્યું છે. જોકે, પર્યાવરણવિદો દલીલ કરે છે કે હજારો વર્ષ જૂના ગાઢ જંગલની ખોટ નવા રોપાઓ ક્યારેય પૂરી કરી શકતા નથી.

આમ, વિકાસના નામે કુદરતી સંસાધનોનું જે ભોગ લેવાઈ રહ્યું છે, તેની કિંમત દેશની સામાન્ય પ્રજાને પોતાના સ્વાસ્થ્ય અને ભવિષ્યથી ચૂકવવી પડશે તેવો સ્પષ્ટ સંકેત મળી રહ્યો છે.