हेलस गावातील एक गाव एक गणपती एक आदर्श संकल्पना

हेलस मंठा तालुक्यातील गावातील 'एक गाव, एक गणपती' या उपक्रमावर एक लेख
एक गाव, एक गणपती: हेलस (मंठा) येथील एकजुटीचा उत्सव
महाराष्ट्रामध्ये गणेशोत्सव हा केवळ एक सण नाही, तर तो सामाजिक आणि सांस्कृतिक एकोप्याचा प्रतीक आहे. जालना जिल्ह्यातील मंठा तालुक्यामध्ये असलेलं हेलस हे गाव याच एकोप्याचं एक उत्तम उदाहरण आहे. या गावाने गेल्या अनेक वर्षांपासून 'एक गाव, एक गणपती' ही अभिनव संकल्पना यशस्वीपणे राबवली आहे, ज्यातून गावातील सलोखा आणि शांतता कायम टिकून राहिली आहे.
एकोप्याची गाथा
१९९२ पासून हेलस गावाने 'एक गाव, एक गणपती' हा उपक्रम सुरू केला. यामागचा मुख्य उद्देश होता, गावामध्ये गणेशोत्सवादरम्यान होणारी अनावश्यक स्पर्धा, वादविवाद आणि खर्चाला आळा घालणे. अनेक गावांमध्ये वेगवेगळ्या गल्लीत किंवा मंडळांमध्ये गणपती बसवले जातात, ज्यामुळे कधी-कधी तणावाचं वातावरण निर्माण होतं. याउलट, हेलस गावाने सर्व गावकरी मिळून एकच गणपती बसवण्याचा निर्णय घेतला, ज्यामुळे सर्वजण एकत्र येऊन हा उत्सव साजरा करू शकतात.
सामाजिक आणि आर्थिक फायदे
'एक गाव, एक गणपती' या उपक्रमामुळे अनेक सकारात्मक बदल दिसून आले आहेत:
* सामाजिक सलोखा: हा उपक्रम गावातील सर्व जाती-धर्माच्या लोकांना एकत्र आणतो. प्रत्येकजण कोणत्याही भेदाभावाशिवाय उत्सवात सहभागी होतो, ज्यामुळे सामाजिक सलोखा वाढतो.
* आर्थिक बचत: अनेक मंडळे वेगवेगळी वर्गणी गोळा करण्याऐवजी, सर्व गावकरी मिळून एकाच मंडळासाठी निधी देतात. त्यामुळे अनावश्यक खर्चात बचत होते आणि हा पैसा गावाच्या विकासासाठी किंवा गरजू विद्यार्थ्यांच्या मदतीसाठी वापरला जातो.
* शांतता आणि सुरक्षितता: एकाच ठिकाणी गणेशोत्सव साजरा होत असल्याने, शांतता आणि सुव्यवस्था राखणे सोपे जाते. यामुळे पोलिसांवरील ताणही कमी होतो.
सांस्कृतिक आणि मनोरंजनाचे कार्यक्रम
गणेशोत्सवाच्या दहा दिवसांमध्ये हेलस गावात विविध सांस्कृतिक आणि मनोरंजनाचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. यात भजन, कीर्तन, प्रवचन, स्थानिक कलाकारांची नाटकं, लोकनृत्य आणि लहान मुलांसाठी विविध स्पर्धांचा समावेश असतो. यामुळे गावातील कलाकारांना एक व्यासपीठ मिळतं आणि नवीन पिढीला आपल्या संस्कृतीची ओळख होते.
हेलस (मंठा) गावाचा 'एक गाव, एक गणपती' हा उपक्रम खऱ्या अर्थाने एक आदर्श आहे. तो सिद्ध करतो की, जेव्हा एखादं गाव एकत्र येतं, तेव्हा कोणताही सण केवळ धार्मिक सोहळा न राहता, तो एक सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्रांतीचं प्रतीक बनतो. यातूनच महाराष्ट्राची खरी एकी आणि परंपरा दिसून येते.