ਜਿਮੀਦਾਰ ਤੇ ਆੜਤੀਏ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਅਸਲ ਰੂਹ : ਸੁਰੇਸ਼ ਜਵਾਹਰਵਾਲਾ

ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੁਰੇਸ਼ ਜਵਾਹਰਵਾਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਮੀਦਾਰ ਅਤੇ ਆੜਤੀਏ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰਕ ਲੈਣ–ਦੇਣ ਜਾਂ ਹਿਸਾਬ–ਕਿਤਾਬ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪੀੜੀਆਂ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇ, ਆਪਣੇਪਣ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡੋਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਨੀਂਹ ਸਿਰਫ਼ ਧਨ–ਦੌਲਤ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁੱਲਾਂ, ਆਪਸੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆੜਤੀਏ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਹਰ ਦੁੱਖ–ਸੁੱਖ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਬੈਂਕਾਂ, ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਰਜ਼ਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਇੰਨਾ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਚਲਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਆੜਤੀ ਹੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਹਾਰਾ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਿਸਾਨ ਜਦੋਂ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਆੜਤੀਆ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਾਥ ਨਿਭਾਏਗਾ। ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲਿਖਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਬਚਨ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ‘ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਲੈਣ–ਦੇਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਉਸਦੇ ਚੰਗੇ ਚਾਲ–ਚਲਣ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਬਚਨਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਸੁਰੇਸ਼ ਜਵਾਹਰਵਾਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿਆਹ–ਸ਼ਾਦੀ, ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਮਾਗਮ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮਾਰੋਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਆੜਤੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਵਾਂਗ ਹਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਮੌਸਮੀ ਮਾਰ ਪੈਂਦੀ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆੜਤੀ ਹੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਡੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਘਰਾਂ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲਾਂ ਤੱਕ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇੱਕ–ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਘਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਦਿਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਕਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਾਦਗੀ, ਨੇਕ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਮਾਣ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਸਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਪੈਸੇ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਨਾਲ।
ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕ, ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਢੰਗਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਮੀਦਾਰ ਅਤੇ ਆੜਤੀਏ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਆੜਤੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰਥ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਰ ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਮਦਦ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁੱਖ–ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀਵਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦੌੜ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਮਿਠਾਸ, ਆਪਣਾਪਣ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵਨਾ ਹੌਲੀ–ਹੌਲੀ ਘਟਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸੁਰੇਸ਼ ਜਵਾਹਰਵਾਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਸਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੈਸੇ, ਦਿਖਾਵੇ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਮੁੱਲਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਅੱਜ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜੀ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸਾਦਗੀ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇਪਣ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪਿਆਰ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਅਸਲ ਰੂਹ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਉਂਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਿਮੀਦਾਰ ਅਤੇ ਆੜਤੀਏ ਵਿਚਕਾਰ ਪੀੜੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਭ ਰਹੇ ਸੱਚੇ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਭਰੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਹ ਅਮੋਲਕ ਵਿਰਾਸਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।