पुणेनाशिक हायस्पीड रेल्वेसारखे प्रकल्प फक्त कागदावरच राहिल्याचं चित्र काही अंशी खरं आहेपण त्यामागे अनेक ठोस कारणं आहेत. हा विषय थोडा गुंतागुंतीचा आहे,

पुणेनाशिक हायस्पीड रेल्वेसारखे प्रकल्प फक्त कागदावरच राहिल्याचं चित्र काही अंशी खरं आहेपण त्यामागे अनेक ठोस कारणं आहेत. हा विषय थोडा गुंतागुंतीचा आहे, कारण अशा मोठ्या पायाभूत प्रकल्पांमध्ये तांत्रिक, आर्थिक आणि प्रशासकीय अडचणी एकत्र येतात.
का रखडतोय पुणेनाशिक हायस्पीड रेल्वे प्रकल्प?
1. जमीन संपादनाची मोठी अडचण
रेल्वे मार्गासाठी हजारो हेक्टर जमीन लागते. महाराष्ट्रात, विशेषतः औद्योगिक आणि शेतीप्रधान भागांमध्ये, जमीन संपादनाला स्थानिकांचा विरोध किंवा उच्च मोबदल्याच्या मागण्या येतात. त्यामुळे प्रक्रिया लांबते.
2. निधीची कमतरता आणि प्राधान्यक्रम
हायस्पीड रेल्वेसाठी प्रचंड खर्च (हजारो कोटी रुपये) लागतो. केंद्र आणि राज्य सरकारला अनेक प्रकल्पांमध्ये निधी वाटावा लागतोजसे मेट्रो, रस्ते, इतर रेल्वे सुधारणाम्हणून काही प्रकल्प मागे पडतात.
3. पर्यावरणीय मंजुरी आणि तांत्रिक सर्वेक्षण
डोंगराळ भाग (विशेषतः सह्याद्री परिसर) असल्यामुळे टनेल, ब्रिजेस यांची गरज भासते. यासाठी पर्यावरणीय मंजुरी आणि सविस्तर सर्वेक्षण आवश्यक असतं, जे वेळखाऊ असतं.
4. प्रकल्पाची व्यवहार्यता (Viability)
प्रकल्पातून अपेक्षित प्रवासी संख्या आणि उत्पन्न याचा अभ्यास (Feasibility Study) महत्त्वाचा असतो. जर तो आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर वाटला नाही, तर निर्णय पुढे ढकलला जातो.
5. प्रशासकीय आणि राजकीय बदल
सरकार बदलल्यावर प्राधान्यक्रम बदलू शकतात. त्यामुळे आधी जाहीर झालेले प्रकल्प काही काळासाठी स्थगित होतात किंवा पुनर्विचारात जातात.
फक्त पुणेनाशिकच नाही
महाराष्ट्रात इतरही अनेक रेल्वे प्रकल्प आहेत जे मंद गतीने पुढे जात आहेतउदा. नवीन कनेक्टिव्हिटी लाईन्स, दुहेरीकरण, इलेक्ट्रिफिकेशन इ. यामध्येही वरच्याच अडचणी दिसतात.
पुढे काय होऊ शकतं?
जर केंद्र-राज्य समन्वय सुधारला आणि निधी निश्चित झाला, तर प्रकल्पाला गती मिळू शकते
PPP (Public-Private Partnership) मॉडेल वापरण्याची शक्यता
टप्प्याटप्प्याने (phase-wise) काम सुरू होऊ शकतं